ทะเบียนสมรส ทะเบียนหย่า และหนังสือรับรองสถานภาพ

โดยทั่วไปสำนักทะเบียนจะเรียกหนังสือรับรองการเกิดจากสถานพยาบาล บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจ้งและของบิดามารดา ทะเบียนบ้านที่จะเพิ่มชื่อเด็ก และใบสำคัญการสมรสของบิดามารดาถ้ามี หากบิดาเป็นชาวต่างชาติจะเรียกหนังสือเดินทางพร้อมคำแปลที่รับรองแล้ว ควรโทรสอบถามรายการเอกสารกับสำนักทะเบียนที่จะไปยื่นก่อนเดินทาง เพราะบางแห่งขอเอกสารเพิ่ม

ได้ กฎหมายให้คู่สมรสตกลงกันว่าจะใช้ชื่อสกุลของฝ่ายใดหรือใช้ชื่อสกุลเดิมของตนก็ได้ หากจะใช้ชื่อสกุลคู่สมรสต่างชาติ ต้องนำใบสำคัญการสมรสหรือทะเบียนสมรสพร้อมคำแปลที่รับรองแล้วไปบันทึกที่สำนักทะเบียน แล้วจึงเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชนและหนังสือเดินทางตามลำดับ

นำใบสำคัญการหย่าหรือคำพิพากษาที่ถึงที่สุดไปยื่นต่อสำนักทะเบียนเพื่อขอกลับไปใช้ชื่อสกุลเดิม จากนั้นแก้ทะเบียนบ้าน บัตรประจำตัวประชาชน และหนังสือเดินทาง หากหย่าที่ต่างประเทศ ต้องนำคำพิพากษาหรือทะเบียนหย่าต่างประเทศไปรับรองและบันทึกฐานะแห่งครอบครัวในไทยก่อน

คร.2 คือทะเบียนสมรสที่บันทึกรายละเอียดการจดทะเบียนและเก็บไว้ที่สำนักทะเบียน ส่วน คร.3 คือใบสำคัญการสมรสที่มอบให้คู่สมรสถือไว้ สถานทูตต่างประเทศมักขอสำเนาคัดรับรอง คร.2 เพราะมีข้อมูลครบกว่า ดังนั้นเวลายื่นวีซ่าคู่สมรสควรคัดรับรองทั้ง คร.2 และ คร.3 พร้อมคำแปลที่รับรองแล้ว

คนไทยขอหนังสือรับรองสถานภาพสมรสหรือความเป็นโสดได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่นตามทะเบียนบ้าน ส่วนชาวต่างชาติต้องขอหนังสือรับรองสถานะจากสถานทูตหรือสถานกงสุลของตนในไทย แล้วนำไปแปลและรับรองที่กรมการกงสุลก่อนใช้ยื่นจดทะเบียนสมรสที่อำเภอ

ควรบันทึก เพราะสถานะในฐานข้อมูลทะเบียนราษฎรไทยจะไม่เปลี่ยนเองโดยอัตโนมัติ ต้องนำทะเบียนสมรสหรือคำพิพากษาหย่าของต่างประเทศไปรับรองตามลำดับ (หน่วยงานประเทศต้นทาง สถานทูตไทยหรือสถานทูตประเทศนั้น และกรมการกงสุล) แล้วยื่นบันทึกฐานะแห่งครอบครัวที่สำนักทะเบียน เพื่อให้เอกสารไทยแสดงสถานะที่ถูกต้อง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่แก้ไขตามกฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 22 มกราคม 2568 ทำให้บุคคลสองคนไม่ว่าเพศใดจดทะเบียนสมรสในไทยได้ และได้เอกสารทะเบียนสมรสแบบเดียวกัน อย่างไรก็ดี ประเทศปลายทางจะรับรองสถานะสมรสนั้นหรือไม่ยังขึ้นกับกฎหมายของประเทศนั้นเอง

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เด็กที่เกิดจากบิดามารดาที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของมารดาเสมอ มารดาจึงเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ฝ่ายบิดาจะเป็นบิดาชอบด้วยกฎหมายได้เมื่อจดทะเบียนสมรสกับมารดา จดทะเบียนรับรองบุตร หรือมีคำพิพากษาของศาล

พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 ให้ผู้ที่เกิดโดยบิดาหรือมารดาผู้มีสัญชาติไทยได้สัญชาติไทยโดยการเกิด ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกราชอาณาจักร กรณีบิดาเป็นคนไทยแต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับมารดา อาจต้องมีหลักฐานความเป็นบิดาตามกฎหมาย เช่น การรับรองบุตรหรือผลตรวจดีเอ็นเอตามที่หน่วยงานกำหนด

งานทะเบียนราษฎรหลายรายการมอบอำนาจได้ เช่น การขอคัดรับรองสำเนา โดยต้องมีหนังสือมอบอำนาจ สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนของผู้มอบและผู้รับมอบพร้อมลงนามรับรอง แต่รายการที่ต้องแสดงเจตนาหรือเก็บชีวมาตรเอง เช่น การทำบัตรประจำตัวประชาชน การจดทะเบียนสมรส และการรับรองบุตร ต้องมาดำเนินการด้วยตนเอง

การสมรสมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายของประเทศที่จด แต่ทะเบียนราษฎรไทยจะยังไม่ปรากฏสถานะสมรสจนกว่าจะบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนในไทย จึงควรบันทึกไว้เพราะมีผลต่อการใช้สิทธิมรดก การซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ การขอวีซ่าติดตามคู่สมรส และการขอหนังสือรับรองความเป็นโสดในอนาคต

โดยทั่วไปใช้ทะเบียนสมรสต่างประเทศที่ผ่านการรับรองจากหน่วยงานของประเทศนั้นและสถานทูตไทย หรือหลังวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ใช้ Apostille แทนได้ พร้อมคำแปลภาษาไทยที่รับรองโดยกรมการกงสุล บัตรประชาชนและทะเบียนบ้านของฝ่ายไทย และหนังสือเดินทางของคู่สมรสต่างชาติ ควรสอบถามสำนักทะเบียนที่จะยื่นล่วงหน้า เพราะบางแห่งขอพยานบุคคลเพิ่ม

ขอที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่นตามภูมิลำเนา นายทะเบียนจะออกหนังสือรับรองโดยอ้างอิงฐานข้อมูลทะเบียนราษฎรและคำให้การของพยาน หนังสือฉบับนี้ไม่มีวันหมดอายุในตัวเอง แต่หน่วยงานปลายทางส่วนใหญ่รับเฉพาะที่ออกภายใน 3-6 เดือน จึงควรขอในช่วงใกล้วันใช้งานจริง

ไม่ทันที ต้องนำคำพิพากษาหรือทะเบียนหย่าที่ผ่านการรับรองและแปลแล้ว ไปบันทึกฐานะแห่งครอบครัวเรื่องการหย่าที่สำนักทะเบียน กรณีเป็นคำพิพากษาของศาลต่างประเทศ นายทะเบียนอาจให้ยื่นคำร้องต่อศาลไทยเพื่อรับรองผลก่อน ควรให้ทนายตรวจเอกสารก่อนยื่นเพื่อลดการต้องยื่นซ้ำ

ใช้เป็นหลักฐานว่าโสด หย่า หรือคู่สมรสเสียชีวิต สำหรับจดทะเบียนสมรสในต่างประเทศหรือยื่นวีซ่าคู่สมรส ขอได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขตที่มีชื่อในทะเบียนบ้าน แล้วนำไปแปลและรับรองคำแปลก่อนใช้ในต่างประเทศ เอกสารนี้มักถูกกำหนดอายุไม่เกิน 3-6 เดือน

นำคำสั่งหรือคำพิพากษาหย่าของศาลต่างประเทศที่รับรองตามระบบของประเทศนั้น มาแปลและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นต่อสำนักทะเบียนเพื่อบันทึกฐานะแห่งครอบครัว การบันทึกนี้จำเป็นก่อนจดทะเบียนสมรสใหม่ในไทย และนายทะเบียนอาจขอเอกสารเพิ่มเป็นรายกรณี

ยื่นคำร้องต่อสำนักทะเบียนที่จดทะเบียนสมรส เพื่อขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส คร.4 ที่นายทะเบียนรับรอง โดยใช้บัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทางของผู้ร้อง หากจดที่สถานเอกอัครราชทูตไทยในต่างประเทศ ให้ขอผ่านกองคุ้มครองและดูแลผลประโยชน์คนไทยในต่างประเทศ แล้วนำไปแปลและรับรองคำแปลก่อนใช้ต่อ

เป็นการบันทึกข้อเท็จจริงเรื่องสมรสหรือหย่าที่เกิดขึ้นตามกฎหมายต่างประเทศไว้ในทะเบียนไทย โดยยื่นที่สำนักทะเบียนพร้อมเอกสารต่างประเทศที่รับรองแล้วและคำแปลรับรอง จำเป็นเมื่อจะจดทะเบียนสมรสใหม่ในไทย เปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ หรือใช้สิทธิเกี่ยวกับทรัพย์สินและมรดก

แนวปฏิบัติคือแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยในประเทศที่เด็กเกิด โดยใช้สูติบัตรท้องถิ่นที่รับรองตามกฎหมายประเทศนั้น หนังสือเดินทางและทะเบียนสมรสของบิดามารดา เมื่อได้สูติบัตรไทยแล้วจึงนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนในไทยและขอทำหนังสือเดินทางไทยต่อได้

โดยทั่วไปขอที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขตตามภูมิลำเนา โดยอาศัยพยานรับรองสองคนตามระเบียบของแต่ละสำนักทะเบียน จากนั้นแปลเป็นภาษาที่ประเทศปลายทางกำหนดและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล บางประเทศกำหนดให้เอกสารออกไม่เกิน 3 หรือ 6 เดือนก่อนวันยื่น จึงควรขอใกล้กำหนดยื่น

แนวปฏิบัติคือยื่นบันทึกฐานะแห่งครอบครัวที่สำนักทะเบียน โดยใช้คำสั่งศาลหรือทะเบียนหย่าต่างประเทศที่รับรองแล้วพร้อมคำแปลรับรอง เพื่อให้สถานะในทะเบียนไทยเป็นปัจจุบัน จำเป็นเมื่อจะสมรสใหม่ในไทย เปลี่ยนคำนำหน้าชื่อ หรือใช้สิทธิเกี่ยวกับทรัพย์สินและมรดก