ทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสาร — ทำไมประเทศไทยไม่มี Notary Public และต้องขออะไรแทน

ทำไมไทยไม่มี Notary Public

ระบบโนตารีในประเทศ civil law เช่นฝรั่งเศส เยอรมนี หรือญี่ปุ่น ให้โนตารีเป็นเจ้าพนักงานที่ร่างและเก็บรักษาเอกสารสาธารณะซึ่งมีน้ำหนักพิสูจน์ในตัวเอง ส่วนในสหรัฐฯ notary public เป็นบุคคลที่รัฐแต่งตั้งให้ยืนยันตัวตนผู้ลงนามเป็นหลัก ประเทศไทยไม่ได้รับระบบใดเข้ามาโดยตรง

สิ่งที่ไทยพัฒนาขึ้นแทนคือการให้ทนายความที่ผ่านการอบรมหลักสูตรของสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ ทำหน้าที่รับรองลายมือชื่อและเอกสารในลักษณะที่ต่างประเทศเข้าใจได้ ชื่อที่ใช้ในเอกสารภาษาอังกฤษคือ Notarial Services Attorney

ผลของความต่างเชิงระบบนี้คือ เมื่อฟอร์มต่างประเทศเขียนว่า before me, a Notary Public ผู้ยื่นในไทยต้องเข้าใจว่าจะได้คำรับรองจาก Notarial Services Attorney ซึ่งในทางปฏิบัติปลายทางส่วนใหญ่ยอมรับ แต่ควรตรวจสอบล่วงหน้าเมื่อเป็นธุรกรรมมูลค่าสูงหรือเอกสารที่ต้องจดทะเบียน

อำนาจครอบคลุมอะไรบ้าง

ขอบเขตงานที่ทำได้ตามแนวปฏิบัติของสภาทนายความ มีดังนี้

• รับรองลายมือชื่อผู้ลงนามที่ลงนามต่อหน้า
• รับรองสำเนาเอกสารว่าตรงกับต้นฉบับที่ได้ตรวจแล้ว
• รับคำสาบานและคำแถลงเป็นหนังสือ เช่น affidavit และ statutory declaration
• รับรองข้อเท็จจริงบางประการที่ผู้รับรองได้เห็นเอง เช่น การมอบเอกสารต่อหน้า
• รับรองตัวตนของผู้ลงนามในหนังสือมอบอำนาจข้ามประเทศ
• รับรองการแปลในลักษณะที่ผู้แปลลงนามยืนยันต่อหน้า

สิ่งที่คำรับรองไม่ได้ทำ

คำรับรองยืนยันว่าใครลงนามและลงนามเมื่อใด ไม่ได้ยืนยันว่าข้อความในเอกสารเป็นความจริง ผู้ลงนามยังรับผิดในเนื้อหาของตนเองทั้งหมด

คำรับรองไม่ได้ทำให้เอกสารมีผลบังคับตามกฎหมายของประเทศปลายทางโดยอัตโนมัติ เช่น หนังสือมอบอำนาจขายที่ดินในต่างประเทศต้องมีถ้อยคำและรูปแบบตามกฎหมายของประเทศนั้น ถ้าถ้อยคำไม่ครบ คำรับรองที่สมบูรณ์ก็ช่วยไม่ได้

คำรับรองไม่แทนการรับรองระหว่างรัฐ เอกสารที่จะใช้ต่างประเทศยังต้องผ่านห่วงโซ่การรับรองต่อไปอีก

วิธีตรวจสอบว่าผู้รับรองมีสิทธิจริง

การตรวจสอบเป็นขั้นที่ผู้ใช้บริการควรทำเองก่อนนัดหมาย เพราะเป็นสิ่งที่ปลายทางจะตรวจย้อนหลัง

• ขอดูใบอนุญาตว่าความและหนังสือรับรองการผ่านการอบรมงานรับรองลายมือชื่อและเอกสาร
• ตรวจเลขที่ใบอนุญาตกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์
• ตรวจว่าหนังสือรับรองยังไม่หมดอายุในวันที่ลงนาม
• ตรวจว่าตราประทับระบุชื่อ เลขที่ และข้อความภาษาอังกฤษที่ปลายทางอ่านได้
• ขอสำเนาหน้าบันทึกในสมุดทะเบียนงานรับรอง กรณีปลายทางขอหลักฐานย้อนหลัง

ลำดับที่ทำให้เอกสารใช้ได้จริงในต่างประเทศ

ลำดับมาตรฐานคือ ลงนามต่อหน้าทนายความผู้ทำคำรับรอง แล้วนำเอกสารไปรับรองที่กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ แล้วจึงนำไปรับรองที่สถานเอกอัครราชทูตของประเทศปลายทางในไทย ประเทศปลายทางบางแห่งข้ามขั้นสุดท้ายได้ บางแห่งไม่ได้

ตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2027 ซึ่งอนุสัญญา Apostille มีผลกับประเทศไทย เอกสารที่จะใช้ในประเทศภาคีจะจบที่ Apostille แทนขั้นสถานทูต ซึ่งลดทั้งเวลาและค่าใช้จ่าย แต่การลงนามต่อหน้าและการรับรองในไทยยังเป็นจุดเริ่มต้นเหมือนเดิม

ทางเลือกอีกทางสำหรับพลเมืองบางสัญชาติคือไปลงนามต่อหน้าเจ้าหน้าที่กงสุลของสถานทูตตนเองในไทย ซึ่งได้เอกสารที่ประเทศตนยอมรับตรงโดยไม่ต้องผ่านห่วงโซ่ไทย เหมาะกับเอกสารที่ใช้เฉพาะในประเทศสัญชาติ

กรณีที่มักถูกปฏิเสธที่ปลายทาง

ปัญหาส่วนใหญ่เกิดจากการเตรียมเอกสารก่อนวันลงนาม ไม่ใช่จากตัวคำรับรอง

• ผู้ลงนามไม่ได้มาลงนามต่อหน้า แต่ส่งเอกสารที่เซ็นมาแล้ว
• ใช้ถ้อยคำรับรองผิดประเภท เช่นต้องการ affidavit แต่ได้เพียงรับรองลายมือชื่อ
• หนังสือมอบอำนาจไม่ระบุขอบเขตอำนาจให้ชัดเจนตามที่กฎหมายปลายทางต้องการ
• ไม่มีพยานทั้งที่กฎหมายปลายทางบังคับให้มีพยานสองคนที่ไม่ใช่ผู้รับประโยชน์
• หนังสือเดินทางที่ใช้แสดงตัวหมดอายุ หรือชื่อไม่ตรงกับในเอกสาร
• ข้ามขั้นการรับรองที่กรมการกงสุล แล้วส่งตรงไปยังปลายทาง

แหล่งอ้างอิงและขอบเขตข้อมูล

บทความนี้อธิบายโครงสร้างของระบบและขั้นตอนโดยทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี ข้อกำหนดของประเทศปลายทางแตกต่างกันและเปลี่ยนแปลงได้ ข้อมูล ณ สิงหาคม 2026

แหล่งอ้างอิงหลัก ได้แก่ สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ (lawyerscouncil.or.th) สำหรับสถานะและขอบเขตงานรับรองลายมือชื่อและเอกสาร, พระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528, กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ (consular.mfa.go.th) สำหรับนิติกรณ์ และ Hague Conference on Private International Law (hcch.net) สำหรับอนุสัญญา Apostille