แจ้งตายและมรณบัตร

กฎหมายกำหนดให้แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาตายหรือเวลาที่พบศพ โดยแจ้งต่อสำนักทะเบียนท้องที่ที่มีการตาย ถ้าตายในโรงพยาบาล ผู้รับผิดชอบสถานพยาบาลจะออกหนังสือรับรองการตาย (ท.ร.4/1) ให้ญาตินำไปแจ้ง จากนั้นนายทะเบียนจะออกมรณบัตรและจำหน่ายชื่อผู้ตายออกจากทะเบียนบ้าน

การตายที่บ้านต้องแจ้งเจ้าบ้านหรือผู้พบศพต่อสำนักทะเบียนภายใน 24 ชั่วโมง หากเป็นการตายผิดธรรมชาติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เช่น อุบัติเหตุ ถูกทำร้าย หรือไม่ปรากฏสาเหตุ พนักงานสอบสวนและแพทย์จะต้องชันสูตรพลิกศพก่อน นายทะเบียนจึงออกมรณบัตรตามผลการชันสูตร

มรณบัตรเป็นเอกสารหลักในการยื่นคำร้องตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาล การโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและห้องชุดทางมรดกที่สำนักงานที่ดิน การปิดบัญชีธนาคาร การเคลมประกันชีวิตและประกันสุขภาพ และการแจ้งสถานทูตของผู้ตายกรณีเป็นชาวต่างชาติ

โดยทั่วไปต้องใช้มรณบัตรไทยที่คัดรับรองจากสำนักทะเบียน พร้อมคำแปลภาษาอังกฤษที่รับรองโดยกรมการกงสุล และในหลายประเทศต้องนำไปรับรองต่อที่สถานทูตหรือสถานกงสุลของประเทศนั้นในไทย หากต้องส่งศพหรืออัฐิกลับประเทศ สถานทูตของผู้ตายจะกำหนดเอกสารเพิ่ม เช่น ใบอนุญาตเคลื่อนย้ายศพและหนังสือรับรองการเผา

ปกติเมื่อนายทะเบียนออกมรณบัตร ระบบจะจำหน่ายชื่อผู้ตายออกจากทะเบียนบ้านให้ในคราวเดียว แต่ควรขอคัดสำเนาทะเบียนบ้านฉบับใหม่มาเก็บไว้ เพราะธนาคาร สำนักงานที่ดิน และศาลมักเรียกทะเบียนบ้านที่แสดงการจำหน่ายชื่อประกอบมรณบัตร

ทะเบียนบ้านกลางเป็นทะเบียนที่นายทะเบียนใช้เก็บรายชื่อผู้ที่ไม่มีที่อยู่แน่นอนหรือถูกจำหน่ายชื่อออกจากบ้านเดิม เช่น ย้ายออกแล้วไม่แจ้งย้ายเข้าที่ใหม่เกินกำหนด ผู้ที่ชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านกลางมักถูกจำกัดการทำนิติกรรมบางอย่าง จึงควรไปแจ้งย้ายเข้าบ้านที่อยู่จริงโดยเร็ว

แจ้งต่อสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยในประเทศนั้นเพื่อออกมรณบัตรไทย โดยใช้ใบมรณบัตรท้องถิ่นพร้อมคำแปล จากนั้นนำมรณบัตรไทยไปจำหน่ายชื่อออกจากทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนในไทย ขั้นตอนนี้จำเป็นก่อนยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาล

ใช้เป็นหลักฐานว่าโสด หย่า หรือคู่สมรสเสียชีวิต สำหรับจดทะเบียนสมรสในต่างประเทศหรือยื่นวีซ่าคู่สมรส ขอได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขตที่มีชื่อในทะเบียนบ้าน แล้วนำไปแปลและรับรองคำแปลก่อนใช้ในต่างประเทศ เอกสารนี้มักถูกกำหนดอายุไม่เกิน 3-6 เดือน

แจ้งการตายต่อสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยเพื่อออกมรณบัตรไทย หรือใช้มรณบัตรต่างประเทศที่รับรองตามระบบของประเทศนั้นแล้วแปลและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ก่อนยื่นจำหน่ายชื่อออกจากทะเบียนบ้านและใช้ในการจัดการมรดก