เกิดนอกประเทศ สัญชาติไทย และทะเบียนราษฎรที่สถานทูต

ได้ เพราะการแจ้งเกิดเป็นการบันทึกข้อเท็จจริงว่าเด็กเกิดในราชอาณาจักร เด็กจะได้รับสูติบัตรไทย แต่สูติบัตรไม่ใช่หลักฐานการได้สัญชาติไทยเสมอไป การได้สัญชาติเป็นไปตามพระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 ซึ่งพิจารณาสถานะการอยู่ในประเทศของบิดามารดาด้วย ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่ก่อนวางแผนเรื่องหนังสือเดินทางของเด็ก

โดยทั่วไปต้องใช้มรณบัตรไทยที่คัดรับรองจากสำนักทะเบียน พร้อมคำแปลภาษาอังกฤษที่รับรองโดยกรมการกงสุล และในหลายประเทศต้องนำไปรับรองต่อที่สถานทูตหรือสถานกงสุลของประเทศนั้นในไทย หากต้องส่งศพหรืออัฐิกลับประเทศ สถานทูตของผู้ตายจะกำหนดเอกสารเพิ่ม เช่น ใบอนุญาตเคลื่อนย้ายศพและหนังสือรับรองการเผา

ท.ร.14 คือทะเบียนบ้านสำหรับผู้มีสัญชาติไทยและคนต่างชาติที่มีถิ่นที่อยู่ถาวรในราชอาณาจักร ส่วน ท.ร.13 หรือที่มักเรียกว่า “เล่มเหลือง” เป็นทะเบียนบ้านสำหรับคนที่ไม่มีสัญชาติไทยซึ่งอยู่ในไทยชั่วคราวหรือยังไม่ได้ถิ่นที่อยู่ถาวร ทั้งสองเล่มใช้เป็นหลักฐานที่อยู่ได้ แต่สิทธิที่ผูกกับเล่มต่างกัน

ตามพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ผู้มีสัญชาติไทยต้องขอมีบัตรเมื่ออายุครบ 7 ปีบริบูรณ์ และต้องยื่นภายใน 60 วันนับแต่วันที่มีหน้าที่ ผู้ที่บัตรหมดอายุก็ต้องขอทำใหม่ภายใน 60 วันนับแต่วันบัตรหมดอายุ มิฉะนั้นมีโทษปรับ

สถานเอกอัครราชทูตและสถานกงสุลใหญ่บางแห่งให้บริการทำบัตรประจำตัวประชาชนสำหรับคนไทยในต่างประเทศ โดยต้องมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านไทยและข้อมูลชีวมาตรในระบบแล้ว ควรตรวจสอบกับสถานทูตหรือสถานกงสุลที่ท่านอยู่ในเขตอาณาว่าเปิดให้บริการและต้องนัดหมายล่วงหน้าหรือไม่

คนไทยขอหนังสือรับรองสถานภาพสมรสหรือความเป็นโสดได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่นตามทะเบียนบ้าน ส่วนชาวต่างชาติต้องขอหนังสือรับรองสถานะจากสถานทูตหรือสถานกงสุลของตนในไทย แล้วนำไปแปลและรับรองที่กรมการกงสุลก่อนใช้ยื่นจดทะเบียนสมรสที่อำเภอ

แจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยที่มีเขตอาณาครอบคลุมสถานที่เกิด โดยนำสูติบัตรของประเทศนั้นที่รับรองแล้วพร้อมคำแปล หนังสือเดินทางและเอกสารสถานะสมรสของบิดามารดาไปแสดง สถานทูตจะออกสูติบัตรไทยให้ ซึ่งใช้เป็นหลักฐานขอหนังสือเดินทางไทยและเพิ่มชื่อเข้าทะเบียนบ้านต่อไป

พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 ให้ผู้ที่เกิดโดยบิดาหรือมารดาผู้มีสัญชาติไทยได้สัญชาติไทยโดยการเกิด ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกราชอาณาจักร กรณีบิดาเป็นคนไทยแต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับมารดา อาจต้องมีหลักฐานความเป็นบิดาตามกฎหมาย เช่น การรับรองบุตรหรือผลตรวจดีเอ็นเอตามที่หน่วยงานกำหนด

นำสูติบัตรไทยที่สถานทูตออกให้ หรือสูติบัตรต่างประเทศที่แปลและรับรองนิติกรณ์เรียบร้อยแล้ว ไปยื่นขอเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนซึ่งบิดามารดามีชื่ออยู่ นายทะเบียนจะกำหนดเลขประจำตัวประชาชน 13 หลักให้เด็ก ซึ่งจำเป็นต่อการเรียน การรักษาพยาบาล และการทำบัตรประชาชนในอนาคต

กฎหมายไทยไม่ได้บังคับให้เด็กที่ได้สัญชาติไทยโดยการเกิดต้องสละสัญชาติอื่น เด็กจึงถือสองสัญชาติได้ในทางปฏิบัติ แต่ควรใช้หนังสือเดินทางไทยเข้าออกประเทศไทยเพื่อเลี่ยงปัญหาเรื่องระยะเวลาพำนักและการเกณฑ์ทหารในอนาคต และตรวจสอบกฎของประเทศอีกสัญชาติด้วย เพราะบางประเทศจำกัดการถือสองสัญชาติ

ลำดับมาตรฐานคือ (1) คัดสำเนาแบบรับรองจากสำนักทะเบียน (2) แปลเป็นภาษาปลายทางโดยผู้แปลที่กรมการกงสุลยอมรับ (3) ยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล และ (4) นำไปรับรองต่อที่สถานทูตหรือสถานกงสุลของประเทศปลายทางในไทย หากประเทศนั้นยังกำหนดขั้นตอนนี้

แนวทางที่เร็วที่สุดคือมอบอำนาจให้ผู้แทนในไทยไปคัดรับรองสำเนาที่สำนักทะเบียน แปล และยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล โดยหนังสือมอบอำนาจที่ทำในต่างประเทศควรลงนามต่อหน้าเจ้าหน้าที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทย หรือให้ Notary Public ในประเทศนั้นรับรองแล้วผ่านขั้นตอนนิติกรณ์ก่อนใช้ในไทย

ได้ ถ้าอยู่ในราชอาณาจักรโดยชอบด้วยกฎหมายและมีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง ให้ยื่นคำร้องต่อสำนักทะเบียนท้องถิ่นในเขตที่พักอาศัย พร้อมหนังสือเดินทาง วีซ่าที่ยังไม่หมดอายุ ใบอนุญาตทำงานหรือหลักฐานการอยู่ต่อ สัญญาเช่าหรือหนังสือยินยอมของเจ้าบ้าน และ ทร.38 ก หรือใบรับแจ้ง ตม.30 นายทะเบียนจะเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านสำหรับคนซึ่งไม่มีสัญชาติไทย (ท.ร.13) และออกเลขประจำตัวขึ้นต้นด้วยเลข 6 หรือ 8 ให้ใช้อ้างอิงกับธนาคารและหน่วยงานราชการต่อไป

ท.ร.14 คือทะเบียนบ้านสำหรับผู้มีสัญชาติไทยและผู้ถือใบสำคัญถิ่นที่อยู่ ส่วน ท.ร.13 คือทะเบียนบ้านสำหรับคนซึ่งไม่มีสัญชาติไทยที่อาศัยอยู่ชั่วคราวโดยชอบด้วยกฎหมาย ทั้งสองเล่มใช้ยืนยันที่อยู่ได้เหมือนกันในทางปฏิบัติ แต่ผู้ถือ ท.ร.13 ยังต้องรายงานตัว 90 วันและต่ออายุการอยู่ตามเงื่อนไขวีซ่าตามปกติ

แจ้งต่อสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยในประเทศนั้นเพื่อออกมรณบัตรไทย โดยใช้ใบมรณบัตรท้องถิ่นพร้อมคำแปล จากนั้นนำมรณบัตรไทยไปจำหน่ายชื่อออกจากทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนในไทย ขั้นตอนนี้จำเป็นก่อนยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาล

โดยหลักไม่ได้ เพราะพระราชบัญญัติสัญชาติใช้หลักสายโลหิตเป็นสำคัญ เด็กจะได้สูติบัตรไทยซึ่งรับรองข้อเท็จจริงการเกิด แต่สัญชาติจะเป็นไปตามสัญชาติของบิดามารดา จึงต้องไปแจ้งเกิดที่สถานทูตของประเทศตนเพื่อออกเอกสารสัญชาติและหนังสือเดินทางให้บุตรด้วย

ควรแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยเพื่อออกสูติบัตรไทย แล้วนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนในประเทศไทย หากใช้สูติบัตรต่างประเทศ ต้องผ่านการรับรองตามระบบของประเทศนั้นและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุลก่อนยื่นที่สำนักทะเบียน

แจ้งการตายต่อสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยเพื่อออกมรณบัตรไทย หรือใช้มรณบัตรต่างประเทศที่รับรองตามระบบของประเทศนั้นแล้วแปลและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ก่อนยื่นจำหน่ายชื่อออกจากทะเบียนบ้านและใช้ในการจัดการมรดก

ยื่นคำร้องต่อสำนักทะเบียนที่จดทะเบียนสมรส เพื่อขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส คร.4 ที่นายทะเบียนรับรอง โดยใช้บัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทางของผู้ร้อง หากจดที่สถานเอกอัครราชทูตไทยในต่างประเทศ ให้ขอผ่านกองคุ้มครองและดูแลผลประโยชน์คนไทยในต่างประเทศ แล้วนำไปแปลและรับรองคำแปลก่อนใช้ต่อ

ทำได้เมื่อมีหนังสือมอบอำนาจที่ลงนามและรับรองอย่างถูกต้อง พร้อมสำเนาบัตรประจำตัวหรือหนังสือเดินทางของผู้มอบอำนาจและผู้รับมอบอำนาจ หากลงนามในต่างประเทศ ควรให้สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยรับรองลายมือชื่อ เพื่อให้นายทะเบียนรับพิจารณา

แนวปฏิบัติคือแจ้งเกิดที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยในประเทศที่เด็กเกิด โดยใช้สูติบัตรท้องถิ่นที่รับรองตามกฎหมายประเทศนั้น หนังสือเดินทางและทะเบียนสมรสของบิดามารดา เมื่อได้สูติบัตรไทยแล้วจึงนำไปเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านที่สำนักทะเบียนในไทยและขอทำหนังสือเดินทางไทยต่อได้