ที่ปรึกษากฎหมายสำหรับชาวต่างชาติในไทย สัญญา แรงงาน และข้อพิพาท

กฎหมายไทยไม่ได้บังคับว่าสัญญาทั่วไปต้องทำเป็นภาษาไทย ป.พ.พ. ใช้หลักเสรีภาพในการทำสัญญา แต่เมื่อนำคดีขึ้นสู่ศาลไทย เอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยประกอบ จึงนิยมทำสัญญาสองภาษาและกำหนดข้อสัญญาว่าฉบับภาษาใดใช้บังคับหากถ้อยคำขัดกัน หากไม่กำหนดไว้ ศาลจะต้องตีความจากเจตนาของคู่สัญญา ซึ่งเปิดช่องให้เกิดข้อพิพาทเพิ่ม

ดูสี่จุดหลักก่อนเสมอ หนึ่ง คู่สัญญาและผู้มีอำนาจลงนามตรงกับหนังสือรับรองนิติบุคคลของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าหรือไม่ สอง ขอบเขตหน้าที่และเงื่อนไขการชำระเงินชัดเจนวัดผลได้หรือไม่ สาม ข้อกำหนดเรื่องกฎหมายที่ใช้บังคับและวิธีระงับข้อพิพาท และสี่ เงื่อนไขการเลิกสัญญาและผลของการเลิก หากผู้ลงนามไม่มีอำนาจตามหนังสือรับรอง สัญญาอาจไม่ผูกพันนิติบุคคลนั้น

คู่สัญญากำหนดกฎหมายที่ใช้บังคับต่างประเทศได้ในสัญญาที่มีจุดเกาะเกี่ยวระหว่างประเทศ แต่ต้องไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และเมื่อจะบังคับในไทย ผู้ที่อ้างกฎหมายต่างประเทศมีภาระพิสูจน์เนื้อหาของกฎหมายนั้นต่อศาลไทย ในทางปฏิบัติ หากทรัพย์สินและคู่กรณีอยู่ในไทย การเลือกอนุญาโตตุลาการในไทยหรือศาลไทยมักบังคับได้เร็วกว่า

ได้ ป.พ.พ. มาตรา 383 ให้อำนาจศาลลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงเป็นจำนวนพอสมควรได้ โดยพิจารณาทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่เพียงความเสียหายที่เป็นตัวเงิน ดังนั้นการตั้งค่าปรับสูงมากไม่ได้แปลว่าจะได้เต็มจำนวน ควรกำหนดค่าเสียหายที่ประมาณการได้อย่างสมเหตุสมผลและมีที่มาของตัวเลข

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 กำหนดค่าชดเชยตามอายุงาน ทำงานครบ 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี ได้ค่าจ้าง 30 วัน ครบ 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี ได้ 90 วัน ครบ 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี ได้ 180 วัน ครบ 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี ได้ 240 วัน ครบ 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี ได้ 300 วัน และครบ 20 ปีขึ้นไป ได้ 400 วัน ค่าชดเชยนี้แยกต่างหากจากค่าบอกกล่าวล่วงหน้า

มาตรา 119 ยกเว้นการจ่ายค่าชดเชยในกรณีร้ายแรงที่ระบุไว้ เช่น ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้เสียหายอย่างร้ายแรง ฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงานอันชอบด้วยกฎหมายที่นายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว ละทิ้งหน้าที่สามวันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด นายจ้างต้องระบุเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้าง มิฉะนั้นจะยกเหตุนั้นขึ้นต่อสู้ภายหลังไม่ได้

ได้ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานคุ้มครองลูกจ้างที่ทำงานในราชอาณาจักรโดยไม่แบ่งสัญชาติ ลูกจ้างต่างชาติจึงมีสิทธิเรื่องค่าจ้างขั้นต่ำ วันหยุด ค่าล่วงเวลา และค่าชดเชยเช่นเดียวกัน อย่างไรก็ดี การทำงานต้องมีใบอนุญาตทำงานที่ถูกต้อง และเมื่อสิ้นสุดการจ้าง นายจ้างมีหน้าที่แจ้งการออกจากงานต่อกรมการจัดหางาน ส่วนสิทธิเรียกร้องค่าชดเชยยังคงอยู่แม้เอกสารการจ้างจะมีปัญหา

คดีแรงงานได้รับยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 ทำให้ลูกจ้างฟ้องได้โดยไม่ต้องวางค่าขึ้นศาล ศาลแรงงานใช้ระบบไกล่เกลี่ยก่อนเป็นหลัก คดีที่ตกลงกันได้มักจบภายในไม่กี่นัด ส่วนคดีที่ต้องสืบพยานเต็มรูปแบบใช้เวลานานกว่านั้นตามปริมาณคดีของแต่ละศาล อีกช่องทางหนึ่งคือยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานในพื้นที่

ต้องจดทะเบียน ป.พ.พ. มาตรา 538 กำหนดว่าการเช่าอสังหาริมทรัพย์เกินสามปีหรือกำหนดตลอดอายุผู้เช่าหรือผู้ให้เช่า หากมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ จะฟ้องร้องบังคับคดีได้เพียงสามปี การจดทะเบียนทำที่สำนักงานที่ดินที่ทรัพย์ตั้งอยู่ สัญญาเช่า 30 ปีที่ไม่จดทะเบียนจึงบังคับได้เพียงสามปีเท่านั้น

ดูสถานะของเงินก่อนว่าเป็นมัดจำตาม ป.พ.พ. มาตรา 377 ถึง 378 หรือเป็นการชำระราคาบางส่วน ถ้าผู้ขายเป็นฝ่ายผิดสัญญา ผู้ซื้อมีสิทธิเรียกคืนและเรียกค่าเสียหายได้ ขั้นตอนปฏิบัติคือรวบรวมสัญญาจะซื้อจะขาย ใบเสร็จ และหลักฐานการติดต่อ แล้วมีหนังสือบอกกล่าวกำหนดเวลาให้ปฏิบัติตามสัญญา หากยังเพิกเฉยจึงบอกเลิกสัญญาและฟ้องเรียกเงินคืน สำหรับโครงการจัดสรรและอาคารชุด ยังร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคได้อีกทาง

พ.ร.บ.อาคารชุด พ.ศ. 2522 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กำหนดให้คนต่างด้าวถือกรรมสิทธิ์ห้องชุดรวมกันได้ไม่เกินร้อยละ 49 ของเนื้อที่ห้องชุดทั้งหมดในอาคารชุดนั้น และต้องแสดงหลักฐานการนำเงินตราต่างประเทศเข้ามาในไทย เช่น แบบการทำธุรกรรมเงินตราต่างประเทศจากธนาคาร เพื่อใช้จดทะเบียนโอน ณ สำนักงานที่ดิน ควรตรวจโควตาต่างชาติคงเหลือจากนิติบุคคลอาคารชุดก่อนวางเงิน

เริ่มจากขอดูงบการเงิน มติที่ประชุมใหญ่ และข้อบังคับนิติบุคคลอาคารชุด ซึ่งเจ้าของร่วมมีสิทธิตรวจดูได้ตาม พ.ร.บ.อาคารชุด หากเห็นว่ามติหรือการเรียกเก็บไม่ชอบ สามารถขอให้ที่ประชุมใหญ่ทบทวน ร้องต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายอาคารชุด หรือฟ้องเพิกถอนมติต่อศาลได้ ขณะพิพาทควรชำระส่วนที่ไม่โต้แย้งไว้ก่อน เพราะการค้างชำระมีผลต่อสิทธิออกเสียงและการโอนกรรมสิทธิ์

ขึ้นกับประเภทธุรกิจ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ห้ามหรือจำกัดธุรกิจตามบัญชี 1 ถึง 3 หากธุรกิจไม่อยู่ในบัญชีต้องห้าม ต่างชาติถือหุ้นได้ถึงร้อยละ 100 ส่วนธุรกิจในบัญชี 2 และ 3 ต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือหนังสือรับรองจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า นอกจากนี้ยังมีช่องทางพิเศษ เช่น การส่งเสริมการลงทุนของบีโอไอ และสนธิสัญญาไมตรีไทย–สหรัฐฯ

มาตรา 36 ของ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวกำหนดโทษทั้งคนไทยที่ให้ความช่วยเหลือถือหุ้นแทนและคนต่างด้าวที่ใช้ช่องทางดังกล่าว โดยมีทั้งโทษปรับและโทษจำคุก และศาลสั่งให้เลิกการถือหุ้นหรือเลิกกิจการได้ ในทางปฏิบัติกรมพัฒนาธุรกิจการค้าตรวจสอบที่มาของเงินลงทุนของผู้ถือหุ้นไทย ทางเลือกที่ถูกต้องคือขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ขอส่งเสริมจากบีโอไอ หรือออกแบบโครงสร้างหุ้นบุริมสิทธิและสิทธิออกเสียงที่เปิดเผยได้

ควรมีอย่างน้อยหกเรื่อง องค์ประชุมและเรื่องที่ต้องได้มติพิเศษ อำนาจและการถอดถอนกรรมการ นโยบายเงินปันผลและการเพิ่มทุน ข้อจำกัดการโอนหุ้นและสิทธิซื้อก่อน ทางออกกรณีติดขัดในการตัดสินใจ และวิธีระงับข้อพิพาท ข้อควรทราบคือสัญญาระหว่างผู้ถือหุ้นผูกพันเฉพาะคู่สัญญา หากต้องการให้ผูกพันบริษัทและบุคคลภายนอก ต้องสะท้อนลงในข้อบังคับบริษัทที่จดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าด้วย

โดยหลักบริษัทจำกัดเป็นนิติบุคคลแยกต่างหาก แต่กรรมการอาจรับผิดเป็นส่วนตัวได้ในหลายกรณี เช่น กระทำนอกขอบอำนาจตามหนังสือรับรอง ละเมิดหน้าที่ตาม ป.พ.พ. ว่าด้วยตัวแทนและบริษัท ความรับผิดตามกฎหมายภาษีอากรและกฎหมายแรงงานที่กำหนดให้ผู้แทนนิติบุคคลร่วมรับผิด รวมถึงกรณีลงลายมือชื่อค้ำประกันในนามส่วนตัว ก่อนรับตำแหน่งกรรมการควรตรวจอำนาจลงนามและขอบเขตความรับผิดให้ชัดเจน

สิทธิเรียกร้องทั่วไปที่ไม่มีกฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นมีอายุความสิบปีตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/30 ส่วนคดีละเมิดมีอายุความหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน แต่ไม่เกินสิบปีนับแต่วันทำละเมิดตามมาตรา 448 ขณะที่สิทธิเรียกร้องค่าจ้างและเงินค้างจ่ายบางประเภทมีอายุความสองปีตามมาตรา 193/34 การปล่อยเวลาผ่านไปทำให้เสียสิทธิได้ จึงควรประเมินอายุความก่อนเจรจา

ตารางท้าย ป.วิ.พ. กำหนดค่าขึ้นศาลคดีมีทุนทรัพย์ในอัตราร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ โดยมีเพดานสูงสุดตามที่กฎหมายกำหนด และคดีไม่มีทุนทรัพย์เสียเป็นจำนวนคงที่ ผู้ที่ไม่มีทรัพย์สินพอเสียค่าธรรมเนียมยื่นคำร้องขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาได้ ค่าขึ้นศาลเป็นคนละส่วนกับค่าทนายความและค่าใช้จ่ายในการนำสืบ เช่น ค่าแปลเอกสารและค่าล่าม

ศาลไทยดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นภาษาไทย คู่ความที่ไม่เข้าใจภาษาไทยจึงต้องมีล่ามในการเบิกความ และเอกสารภาษาต่างประเทศต้องยื่นพร้อมคำแปลภาษาไทยที่มีผู้แปลรับรอง ในคดีอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญากำหนดให้จัดหาล่ามให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยที่ไม่สามารถใช้ภาษาไทยได้ การเตรียมคำแปลล่วงหน้าช่วยลดการเลื่อนนัดสืบพยาน

เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุดและลูกหนี้ไม่ปฏิบัติตาม เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอออกหมายบังคับคดีต่อศาล แล้วตั้งเรื่องต่อกรมบังคับคดีเพื่อยึดหรืออายัดทรัพย์ เช่น เงินในบัญชี เงินเดือนส่วนที่กฎหมายให้อายัดได้ และอสังหาริมทรัพย์ เจ้าหนี้มีหน้าที่สืบหาทรัพย์เอง การบังคับคดีตามคำพิพากษามีกำหนดสิบปีนับแต่วันมีคำพิพากษาถึงที่สุด

มีผล พ.ร.บ.อนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 กำหนดว่าเมื่อคู่สัญญาตกลงให้ระงับข้อพิพาทโดยอนุญาโตตุลาการ หากฝ่ายหนึ่งนำคดีไปฟ้องศาล อีกฝ่ายยื่นคำร้องขอให้ศาลจำหน่ายคดีเพื่อไปสู่อนุญาโตตุลาการได้ ข้อสัญญาควรระบุสถาบัน จำนวนอนุญาโตตุลาการ สถานที่ดำเนินกระบวน และภาษาที่ใช้ ให้ครบ มิฉะนั้นจะเสียเวลาโต้แย้งกันเรื่องกระบวนการก่อนเข้าเนื้อหา

ที่ใช้กันมากมีสองแห่ง สถาบันอนุญาโตตุลาการ (THAC) ซึ่งเป็นองค์การมหาชนภายใต้กฎหมายเฉพาะ และสถาบันอนุญาโตตุลาการ (TAI) ในสังกัดสำนักงานศาลยุติธรรม ทั้งสองแห่งมีข้อบังคับ ตารางค่าธรรมเนียม และบัญชีรายชื่ออนุญาโตตุลาการเผยแพร่บนเว็บไซต์ นอกจากนี้คู่สัญญาข้ามชาติยังเลือกสถาบันต่างประเทศได้ แต่ควรคำนึงถึงขั้นตอนการบังคับคำชี้ขาดในไทยด้วย

ได้ ประเทศไทยเป็นภาคีอนุสัญญานิวยอร์กว่าด้วยการยอมรับและบังคับตามคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศ และรับหลักการดังกล่าวไว้ใน พ.ร.บ.อนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 ผู้ชนะต้องยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจภายในสามปีนับแต่วันที่อาจบังคับได้ พร้อมต้นฉบับคำชี้ขาดและสัญญาอนุญาโตตุลาการ และคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้อง ศาลปฏิเสธการบังคับได้เฉพาะเหตุที่กฎหมายกำหนดไว้อย่างจำกัด

พ.ร.บ.การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 เปิดช่องให้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางแพ่งและอาญาบางประเภทนอกศาล และศาลยุติธรรมยังมีระบบไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องตาม ป.วิ.พ. มาตรา 20 ตรี ข้อดีคือใช้เวลาสั้นกว่า ค่าใช้จ่ายต่ำกว่า และรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจไว้ได้ ข้อตกลงที่ทำในกระบวนการไกล่เกลี่ยของศาลสามารถขอให้ศาลมีคำพิพากษาตามยอมเพื่อให้บังคับได้เช่นเดียวกับคำพิพากษา

ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนของสถานีตำรวจท้องที่ที่เกิดเหตุ พร้อมหลักฐาน เช่น สลิปโอนเงิน ข้อความสนทนา สัญญา และข้อมูลบัญชีปลายทาง กรณีเป็นอาชญากรรมทางเทคโนโลยียังแจ้งผ่านศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ได้อีกทาง สิ่งสำคัญคือขอสำเนาบันทึกประจำวันหรือรายงานประจำวันไว้เป็นหลักฐาน และตรวจว่าข้อความในบันทึกเป็นการร้องทุกข์ให้ดำเนินคดี ไม่ใช่เพียงลงบันทึกไว้เป็นหลักฐาน

มี ความผิดอันยอมความได้ เช่น ฉ้อโกงและหมิ่นประมาท ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด มิฉะนั้นคดีอาญาเป็นอันขาดอายุความตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 96 การรอเจรจากันเองจนเลยกำหนดเป็นสาเหตุที่ทำให้ผู้เสียหายเสียสิทธิบ่อยที่สุด ส่วนสิทธิเรียกค่าเสียหายทางแพ่งยังพิจารณาตามอายุความทางแพ่งแยกต่างหาก

เป็นความผิดอาญาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 326 ถึง 328 และหากกระทำโดยการโฆษณาหรือเผยแพร่ทางสื่อ รวมถึงสื่อออนไลน์ จะเข้ามาตรา 328 ซึ่งมีโทษสูงขึ้น การโพสต์วิจารณ์ธุรกิจหรือบุคคลอื่นในไทยจึงมีความเสี่ยงทางกฎหมายมากกว่าหลายประเทศ ข้อยกเว้นตามมาตรา 329 และการพิสูจน์ความจริงตามมาตรา 330 มีเงื่อนไขเฉพาะ ไม่ใช่ว่าพูดความจริงแล้วจะไม่ผิดเสมอไป

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาให้สิทธิผู้ต้องหาพบและปรึกษาทนายความเป็นการเฉพาะตัว ให้ทนายความเข้าฟังการสอบปากคำ ได้รับแจ้งข้อกล่าวหาและสิทธิที่จะไม่ให้การ และหากไม่เข้าใจภาษาไทยต้องจัดล่ามให้ นอกจากนี้ยังมีสิทธิยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวโดยวางหลักประกัน และมีสิทธิแจ้งให้สถานทูตหรือสถานกงสุลของตนทราบตามหลักการเข้าถึงกงสุล

ไม่มีระบบ Notary Public แบบประเทศคอมมอนลอว์ ผู้ทำหน้าที่ใกล้เคียงที่สุดคือทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสาร ซึ่งขึ้นทะเบียนกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ตาม พ.ร.บ.ทนายความ พ.ศ. 2528 และข้อบังคับของสภาทนายความ คำรับรองที่ออกโดยทนายความผู้ได้รับอนุญาตนี้เป็นที่ยอมรับของหน่วยงานและสถานทูตส่วนใหญ่ หากปลายทางต้องการชั้นรับรองเพิ่ม จึงนำไปนิติกรณ์ต่อที่กรมการกงสุล

ปัจจุบันตามลำดับสามถึงสี่ขั้น หนึ่ง จัดทำหรือรับรองต้นฉบับให้ถูกต้อง เช่น คัดรับรองจากหน่วยงานราชการหรือรับรองลายมือชื่อโดยทนายความผู้ทำคำรับรอง สอง แปลเป็นภาษาที่ปลายทางกำหนด สาม รับรองนิติกรณ์ที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล และสี่ ในหลายประเทศยังต้องผ่านสถานทูตของประเทศปลายทางในไทยอีกชั้น

ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา Apostille ของ HCCH โดยจะมีผลใช้บังคับกับประเทศไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ก่อนถึงวันดังกล่าว เอกสารยังต้องใช้ลำดับนิติกรณ์และการรับรองโดยสถานทูตตามเดิม เมื่อมีผลแล้ว เอกสารที่ใช้ระหว่างไทยกับประเทศภาคีจะลดขั้นตอนเหลือการออกใบ Apostille จากหน่วยงานผู้มีอำนาจ ควรตรวจกับหน่วยงานปลายทางเสมอเพราะบางหน่วยงานยังกำหนดคำแปลรับรองเพิ่ม

ขึ้นกับปลายทาง หากใช้ในไทยกับหน่วยราชการ มักรับคำแปลที่มีผู้แปลลงนามรับรองพร้อมข้อมูลติดต่อ หากต้องนำไปนิติกรณ์ที่กรมการกงสุล คำแปลต้องตรงกับต้นฉบับทุกบรรทัดและเป็นรูปแบบที่กองสัญชาติและนิติกรณ์รับพิจารณา หากใช้ในต่างประเทศ บางประเทศกำหนดให้ผู้แปลที่ขึ้นทะเบียนในประเทศนั้นเป็นผู้แปล เช่น ระบบผู้แปลสาบานตนในยุโรป หรือ NAATI ของออสเตรเลีย จึงควรถามข้อกำหนดของผู้รับก่อนเริ่มแปล

ชาวต่างชาติมีสิทธิเป็นโจทก์ฟ้องคดีแพ่งในศาลไทยได้เช่นเดียวกับคนไทย โดยยื่นผ่านทนายความที่มีใบอนุญาตว่าความ กรณีโจทก์ไม่มีภูมิลำเนาหรือทรัพย์สินในราชอาณาจักร จำเลยมีสิทธิร้องขอต่อศาลให้โจทก์วางเงินประกันค่าฤชาธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ศาลจะพิจารณาตามฐานะและความเชื่อมโยงของโจทก์กับประเทศไทย เอกสารต่างประเทศที่ใช้เป็นพยานต้องผ่านการรับรองและแปลเป็นภาษาไทยก่อนยื่น

หลักทั่วไปคือ 10 ปีนับแต่วันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ แต่มีข้อยกเว้นจำนวนมาก เช่น สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากละเมิด 1 ปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันละเมิด สิทธิเรียกร้องของพ่อค้าเรื่องค่าสินค้า 2 ปี และค่าจ้างแรงงานบางประเภท 2 ปี การปล่อยให้ขาดอายุความทำให้ฟ้องบังคับไม่ได้แม้หนี้ยังอยู่ จึงควรตรวจอายุความก่อนเจรจายืดเวลา

ใช้บังคับได้ คู่สัญญาเลือกภาษาได้อย่างเสรี แต่เมื่อยื่นต่อศาลไทยต้องมีคำแปลภาษาไทยที่ถูกต้อง และในทางปฏิบัติศาลจะพิจารณาจากคำแปลนั้น จึงเกิดความเสี่ยงว่าถ้อยคำทางเทคนิคถูกแปลคลาดเคลื่อน แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือทำสัญญาแบบสองภาษาในฉบับเดียว พร้อมข้อกำหนดว่าหากข้อความขัดกันให้ยึดภาษาใดเป็นหลัก และให้ผู้แปลด้านกฎหมายตรวจก่อนลงนาม

โดยหลักศาลไทยยอมรับข้อตกลงเลือกกฎหมายและข้อตกลงอนุญาโตตุลาการ และไทยเป็นภาคีอนุสัญญานิวยอร์กจึงบังคับตามคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศได้ผ่านกระบวนการร้องขอต่อศาล อย่างไรก็ตามศาลจะไม่บังคับตามข้อกำหนดที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และเรื่องที่กฎหมายไทยกำหนดเขตอำนาจไว้เฉพาะ เช่น สิทธิในที่ดิน ยังต้องดำเนินการในไทย

ไม่ได้โดยอัตโนมัติ ประเทศไทยไม่มีกฎหมายรับรองและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศเป็นการทั่วไป ผู้ชนะคดีจึงต้องนำข้อเท็จจริงมาฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศที่รับรองและแปลถูกต้องเป็นพยานหลักฐานสำคัญ ต่างจากคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศซึ่งบังคับได้ตามอนุสัญญานิวยอร์ก จุดนี้จึงมีผลต่อการเลือกกลไกระงับข้อพิพาทตั้งแต่ตอนร่างสัญญา

ค่าขึ้นศาลคดีมีทุนทรัพย์คิดตามอัตราร้อยละของทุนทรัพย์โดยมีเพดานตามกฎหมาย ส่วนคดีไม่มีทุนทรัพย์เป็นอัตราคงที่ ค่าทนายความเป็นการตกลงกันเอง อาจคิดเป็นค่าจ้างรายคดี รายชั่วโมง หรือแบบมีส่วนแบ่งตามผลในบางประเภทงาน ผู้แพ้คดีอาจถูกศาลสั่งให้ใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนผู้ชนะ แต่ค่าทนายที่ศาลกำหนดมักต่ำกว่าค่าจ้างจริงมาก จึงไม่ควรวางแผนงบประมาณโดยหวังเรียกคืนเต็มจำนวน

สิ่งแรกคือไม่ให้การใด ๆ ก่อนมีทนายความและล่ามอยู่ด้วย ผู้ต้องหามีสิทธิพบและปรึกษาทนาย มีสิทธิได้รับล่ามหากไม่เข้าใจภาษาไทย และมีสิทธิไม่ให้การได้ ต่อจากนั้นควรขอทราบข้อกล่าวหาและฐานความผิดให้ชัด ตรวจสอบเงื่อนไขการปล่อยชั่วคราวและหลักประกัน และแจ้งสถานทูตของตนหากต้องการความช่วยเหลือทางกงสุล การให้การโดยไม่เข้าใจสำนวนภาษาไทยเป็นสาเหตุอันดับต้นของปัญหาที่แก้ยากในชั้นศาล

ใช้ได้ทั้งเงินสด สมุดบัญชีเงินฝากพร้อมหนังสือรับรองยอด โฉนดที่ดินพร้อมราคาประเมิน หนังสือรับรองจากบริษัทประกันภัยอิสรภาพ หรือบุคคลผู้มีตำแหน่งเป็นหลักประกัน วงเงินขึ้นกับฐานความผิดและอัตราโทษตามบัญชีเกณฑ์มาตรฐานของศาล กรณีผู้ต้องหาเป็นชาวต่างชาติ ศาลมักพิจารณาความเสี่ยงหลบหนีเข้มขึ้น อาจกำหนดเงื่อนไขเพิ่ม เช่น ห้ามออกนอกราชอาณาจักรหรือให้มารายงานตัวตามกำหนด

หมิ่นประมาทเป็นความผิดอาญาในไทย ไม่ใช่เพียงคดีแพ่ง การใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สามจนน่าจะทำให้เสียชื่อเสียงมีโทษปรับและจำคุก และหากทำโดยการโฆษณาหรือผ่านสื่อออนไลน์โทษจะสูงขึ้น อีกทั้งอาจมีความผิดตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ประกอบด้วย รีวิวเชิงลบ ข้อพิพาทกับเจ้าของที่พัก หรือการโพสต์ประจานในกลุ่มออนไลน์ จึงเป็นที่มาของคดีจำนวนมากสำหรับชาวต่างชาติ

การไกล่เกลี่ยช่วยลดเวลาและค่าใช้จ่ายได้มาก เพราะคดีแพ่งชั้นต้นในไทยมักใช้เวลาหลายเดือนถึงเกินหนึ่งปี และหากอุทธรณ์ฎีกาจะยืดออกไปอีก ข้อตกลงที่ทำในศูนย์ไกล่เกลี่ยของศาลและได้รับการรับรองจะมีผลบังคับได้ ทำให้คู่กรณีได้ผลลัพธ์ที่แน่นอนกว่าการเสี่ยงกับคำพิพากษา สำหรับข้อพิพาทเชิงพาณิชย์ที่ต้องรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ วิธีนี้มักเป็นทางเลือกที่คุ้มที่สุด

หากคู่ความหรือพยานไม่เข้าใจภาษาไทย ศาลจะจัดให้มีล่ามเพื่อให้การพิจารณาเป็นธรรม โดยล่ามต้องสาบานตนก่อนปฏิบัติหน้าที่ ในทางปฏิบัติหลายคดีคู่ความจัดหาล่ามเอกชนที่มีประสบการณ์ศัพท์กฎหมายมาเอง เพราะภาษาเฉพาะทาง เช่น คำบังคับ ค่าเสียหายเชิงลงโทษ หรือข้อต่อสู้เรื่องอายุความ ต้องการความแม่นยำสูง ค่าล่ามเอกชนเป็นค่าใช้จ่ายของฝ่ายที่จัดหา

ตรวจใบอนุญาตว่าความและสถานะสมาชิกสภาทนายความ ขอสัญญาจ้างว่าความเป็นลายลักษณ์อักษรที่ระบุขอบเขตงาน ค่าจ้าง เงื่อนไขค่าใช้จ่ายจริง และรอบการรายงานความคืบหน้า หลีกเลี่ยงทนายที่รับปากผลคดีล่วงหน้า เพราะไม่มีทนายใดยืนยันคำพิพากษาของศาลได้ และควรให้โอนเงินเข้าบัญชีสำนักงานพร้อมใบเสร็จทุกครั้ง ไม่ใช่บัญชีส่วนตัวโดยไม่มีหลักฐาน

พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลใช้บังคับกับผู้ควบคุมข้อมูลนอกราชอาณาจักรด้วย หากมีการเสนอสินค้าหรือบริการแก่บุคคลในไทยหรือมีการติดตามพฤติกรรมของบุคคลในไทย ธุรกิจจึงต้องมีฐานการประมวลผลที่ชอบ ประกาศความเป็นส่วนตัว กลไกรองรับการใช้สิทธิของเจ้าของข้อมูล และมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัย รวมถึงเงื่อนไขการส่งข้อมูลออกนอกประเทศ การละเลยมีทั้งโทษปรับทางปกครองและความรับผิดทางแพ่ง

สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์เกิน 3 ปีต้องจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิฉะนั้นบังคับได้เพียง 3 ปี ส่วนเงินประกันความเสียหายผู้ให้เช่าต้องคืนเมื่อสิ้นสัญญา หักได้เฉพาะความเสียหายที่พิสูจน์ได้จริง ไม่ใช่การเสื่อมสภาพตามปกติ หลักฐานที่ชี้ขาดคดีคือภาพถ่ายวันเข้าและวันออก บันทึกสภาพห้อง และหลักฐานการชำระเงิน ข้อพิพาทมูลค่าไม่สูงมักจบเร็วกว่าด้วยการไกล่เกลี่ยหรือคดีมโนสาเร่

ทำได้หลายแบบ ที่ใช้บ่อยคือพินัยกรรมแบบธรรมดาที่มีพยานสองคนลงลายมือชื่อ พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ และพินัยกรรมทำเป็นเอกสารฝ่ายเมืองที่อำเภอ ควรทำฉบับแยกสำหรับทรัพย์สินในไทยเพื่อไม่ให้ขัดกับพินัยกรรมในประเทศบ้านเกิด และควรระบุผู้จัดการมรดกไว้ชัดเจน เพราะการโอนทรัพย์สิน เช่น ห้องชุดหรือบัญชีธนาคาร ต้องมีคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกเสมอ

มีสองทาง คือหย่าโดยความยินยอมที่สำนักงานเขตหรืออำเภอ ซึ่งต้องมีหนังสือหย่าที่มีพยานสองคนและคู่สมรสไปด้วยกัน กับการฟ้องหย่าต่อศาลเมื่ออีกฝ่ายไม่ยินยอมหรือมีเหตุหย่าตามกฎหมาย ประเด็นที่ต้องตกลงพร้อมกันคืออำนาจปกครองบุตร ค่าอุปการะเลี้ยงดู และการแบ่งสินสมรส หากจะนำผลการหย่าไปใช้ต่างประเทศ ต้องนำทะเบียนหย่าไปแปลและรับรองนิติกรณ์ก่อน

เริ่มจากแจ้งความและขอบันทึกประจำวันเพื่อยืนยันข้อเท็จจริง จากนั้นเรียกร้องจาก พ.ร.บ. ภาคบังคับสำหรับค่ารักษาพยาบาลเบื้องต้น และจากประกันภาคสมัครใจของฝ่ายผิดสำหรับส่วนที่เหลือ หากตกลงไม่ได้จึงฟ้องละเมิดซึ่งมีอายุความ 1 ปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด เอกสารสำคัญคือใบเสร็จค่ารักษา ใบรับรองแพทย์ หลักฐานการขาดรายได้ และภาพถ่ายที่เกิดเหตุ

ลูกจ้างต่างชาติที่ทำงานถูกกฎหมายได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเช่นเดียวกับคนไทย รวมถึงค่าชดเชยตามอายุงาน ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า และสิทธิเรียกค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมต่อศาลแรงงาน ซึ่งไม่มีค่าขึ้นศาล ข้อควรระวังคือใบอนุญาตทำงานผูกกับนายจ้าง เมื่อสิ้นสภาพการจ้างจะมีกรอบเวลาสำหรับการเปลี่ยนนายจ้างหรือเปลี่ยนสถานะการอยู่ในราชอาณาจักร จึงต้องดำเนินการสองเรื่องคู่กัน

หนังสือเดินทางเป็นเอกสารของรัฐผู้ออกและอยู่ในความครอบครองของเจ้าของเอกสาร การที่นายจ้างหรือเอกชนยึดไว้เพื่อบีบบังคับไม่มีอำนาจตามกฎหมาย ควรทำหนังสือทวงคืนเป็นลายลักษณ์อักษร เก็บหลักฐานการติดต่อ และหากยังไม่คืนให้แจ้งความและแจ้งสถานทูตของตน กรณีเกี่ยวพันกับการบังคับใช้แรงงานยังอาจเข้าข่ายความผิดอาญาที่ร้ายแรงกว่านั้น

อย่างน้อยควรมีขอบเขตงานและเกณฑ์การส่งมอบที่วัดได้ เงื่อนไขและกำหนดชำระเงินพร้อมดอกเบี้ยผิดนัด ข้อจำกัดความรับผิดและเบี้ยปรับ ข้อรักษาความลับ ข้อกำหนดเรื่องความเป็นเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญา เหตุสุดวิสัย เงื่อนไขการเลิกสัญญา และกลไกระงับข้อพิพาทที่ระบุกฎหมายที่ใช้บังคับกับเขตอำนาจ พร้อมภาคผนวกยืนยันตัวตนผู้มีอำนาจลงนามตามหนังสือรับรองบริษัท

ต้องเร็วที่สุด ให้แจ้งธนาคารต้นทางเพื่อขออายัดบัญชีปลายทางทันที แล้วแจ้งความออนไลน์กับตำรวจไซเบอร์เพื่อให้ได้เลขรับแจ้งซึ่งธนาคารใช้ประกอบการอายัด เก็บหลักฐานทั้งหมด ได้แก่ สลิปโอน ประวัติแชต เลขบัญชี ชื่อบัญชี และลิงก์ที่เกี่ยวข้อง กฎหมายปัจจุบันให้ธนาคารระงับธุรกรรมชั่วคราวได้เมื่อมีเหตุอันควรสงสัย แต่โอกาสได้เงินคืนลดลงอย่างมากหลังผ่านไปเกินไม่กี่ชั่วโมง

ต้องผ่านการรับรองจากหน่วยงานในประเทศต้นทางและสถานเอกอัครราชทูตไทยในประเทศนั้น หรือ Apostille หากใช้ช่องทางนั้นได้ แล้วนำมาแปลเป็นภาษาไทยโดยผู้แปลที่ลงนามรับรอง พร้อมยื่นต้นฉบับให้ศาลตรวจ ในคดีที่ฝ่ายตรงข้ามโต้แย้งความถูกต้องของคำแปล ศาลอาจให้ตั้งผู้แปลกลางหรือให้ผู้แปลเบิกความ จึงควรใช้ผู้แปลที่พร้อมขึ้นศาลได้ตั้งแต่แรก

คดีมโนสาเร่คือคดีทุนทรัพย์ไม่สูงตามที่กฎหมายกำหนด มีวิธีพิจารณาอย่างรวบรัดและค่าใช้จ่ายต่ำ ส่วนคดีผู้บริโภคมีกระบวนการที่เอื้อผู้บริโภค เช่น ยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมในการฟ้อง มีเจ้าพนักงานคดีช่วยจัดทำคำฟ้อง และภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงบางเรื่องตกแก่ผู้ประกอบธุรกิจ ชาวต่างชาติที่เป็นผู้บริโภคในไทยใช้ช่องทางนี้ได้ และมักจบเร็วกว่าการฟ้องแพ่งทั่วไปมาก

เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุดและลูกหนี้ไม่ปฏิบัติตาม เจ้าหนี้ต้องขอออกหมายบังคับคดีและตั้งเรื่องกับกรมบังคับคดีเพื่อยึดหรืออายัดทรัพย์ ซึ่งเจ้าหนี้มีหน้าที่สืบหาทรัพย์เอง เช่น บัญชีธนาคาร เงินเดือน ที่ดิน หรือหุ้น ระยะเวลาขึ้นกับว่ามีทรัพย์ให้บังคับหรือไม่ และการขายทอดตลาดอาจใช้เวลาหลายเดือน กฎหมายกำหนดกรอบการบังคับคดีไว้ 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษาถึงที่สุด

ชาวต่างชาติมีสิทธิเป็นโจทก์หรือจำเลยในศาลไทยได้เช่นเดียวกับคนไทย แต่การว่าความในศาลต้องทำโดยทนายความที่มีใบอนุญาตจากสภาทนายความ กระบวนพิจารณาใช้ภาษาไทย หากคู่ความไม่เข้าใจภาษาไทยศาลจะจัดหรืออนุญาตให้มีล่าม เอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้องแนบไปด้วย ควรวางแผนเรื่องการเดินทางมาเบิกความและวันนัดล่วงหน้าเพราะการเลื่อนคดีมีผลต่อกรอบเวลาอย่างมาก

โดยหลักทั่วไปอายุความคือสิบปีหากกฎหมายไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น สัญญาซื้อขายทางการค้าและค่าจ้างบางประเภทมีอายุความสองปี ค่าเช่าหรือดอกเบี้ยค้างชำระมักห้าปี ส่วนละเมิดคือหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด แต่ไม่เกินสิบปีนับแต่วันทำละเมิด เนื่องจากรายละเอียดต่างกันตามลักษณะมูลหนี้ ควรให้ทนายตรวจอายุความก่อนเจรจา เพราะการปล่อยเวลาอาจทำให้เสียสิทธิฟ้องคดีถาวร

ไทยมีทั้งความรับผิดทางแพ่งและทางอาญา การใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สามจนน่าจะทำให้เสียชื่อเสียงอาจเป็นความผิดอาญาได้ และการโพสต์ออนไลน์อาจเกี่ยวข้องกับกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ด้วย ความจริงไม่ใช่ข้อต่อสู้ที่สมบูรณ์เสมอไปหากเป็นเรื่องส่วนตัวที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ชาวต่างชาติจึงควรระมัดระวังการวิจารณ์บุคคลหรือธุรกิจบนสื่อสังคมออนไลน์และปรึกษาทนายก่อนเผยแพร่

เริ่มจากรวบรวมหลักฐานทั้งหมด สัญญา สลิปโอนเงิน ข้อความสนทนา และประกาศโฆษณา จากนั้นส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถามอย่างเป็นทางการโดยกำหนดเวลาชำระคืน หากไม่ได้ผลจึงพิจารณาฟ้องคดีแพ่งเรียกเงินคืน หรือแจ้งความหากเข้าข่ายฉ้อโกงที่มีเจตนาทุจริตมาแต่ต้น คดีทุนทรัพย์ไม่สูงอาจใช้ช่องทางคดีมโนสาเร่หรือคดีผู้บริโภคซึ่งเสียค่าใช้จ่ายน้อยกว่า ควรให้ทนายประเมินช่องทางที่คุ้มค่าที่สุดก่อนตัดสินใจ

บังคับใช้ได้หากมีองค์ประกอบครบตามกฎหมายและไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อย แต่เมื่อนำขึ้นสู่ศาลไทยต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้อง ซึ่งคุณภาพคำแปลอาจกลายเป็นประเด็นข้อพิพาทเองได้ แนวปฏิบัติที่ดีคือทำสัญญาสองภาษาในฉบับเดียว ระบุภาษาที่ใช้บังคับเมื่อข้อความขัดกัน ระบุกฎหมายที่ใช้บังคับและเขตอำนาจศาล และให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจศัพท์กฎหมายก่อนลงนาม

ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ศาลมีอำนาจปรับลดข้อสัญญาที่ทำให้ฝ่ายหนึ่งได้เปรียบเกินสมควรให้เหลือเพียงเท่าที่เป็นธรรม เช่น เบี้ยปรับที่สูงเกินส่วน การริบเงินมัดจำทั้งหมดโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายจริง หรือข้อยกเว้นความรับผิดที่กว้างเกินไป ผู้เช่าหรือลูกจ้างจึงยังมีทางต่อสู้แม้ลงนามไปแล้ว แต่ต้องมีพยานหลักฐานแสดงความเสียหายจริงประกอบการพิจารณาของศาล

ศาลไทยส่งเสริมการไกล่เกลี่ยทั้งก่อนฟ้องและระหว่างพิจารณาคดี ข้อดีคือประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย รักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ และผลการไกล่เกลี่ยที่ศาลรับรองมีผลบังคับได้เช่นเดียวกับคำพิพากษาตามยอม สำหรับชาวต่างชาติยังช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องเดินทางมาศาล อย่างไรก็ตามควรให้ทนายตรวจร่างสัญญาประนีประนอมอย่างละเอียด เพราะเมื่อทำแล้วโดยหลักจะยกข้อพิพาทเดิมขึ้นฟ้องใหม่ไม่ได้

โดยหลักไม่ได้ ประเทศไทยไม่มีกฎหมายรับรองและบังคับตามคำพิพากษาของศาลต่างประเทศโดยตรง ผู้ชนะคดีมักต้องฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศเป็นพยานหลักฐานสำคัญ ต่างจากคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศซึ่งไทยเป็นภาคีอนุสัญญานิวยอร์กและมีกฎหมายรองรับการบังคับตามได้ จึงเป็นเหตุผลที่สัญญาข้ามประเทศจำนวนมากเลือกใช้อนุญาโตตุลาการ

เหมาะในหลายกรณี เพราะคำชี้ขาดบังคับได้ในประเทศภาคีอนุสัญญานิวยอร์กจำนวนมาก กระบวนการเป็นความลับ เลือกภาษาและผู้ชี้ขาดที่เชี่ยวชาญเฉพาะด้านได้ ข้อจำกัดคือค่าใช้จ่ายเริ่มต้นสูงกว่าและการอุทธรณ์ทำได้จำกัดมาก ควรเขียนข้อสัญญาอนุญาโตตุลาการให้ชัดตั้งแต่ต้นว่าใช้สถาบันใด จำนวนผู้ชี้ขาดกี่คน สถานที่ และภาษาที่ใช้ มิฉะนั้นอาจเกิดข้อพิพาทซ้อนเรื่องเขตอำนาจ

โดยทั่วไปมีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามอายุงานตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าหากไม่ได้แจ้งตามกำหนด และค่าจ้างวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ยังไม่ได้ใช้ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นเช่นทุจริตต่อหน้าที่หรือจงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ควรรีบดำเนินการเพราะการเลิกจ้างมีผลต่อใบอนุญาตทำงานและการอยู่ต่อในราชอาณาจักรภายในกรอบเวลาที่จำกัด สามารถยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องศาลแรงงานได้

การให้คนไทยถือหุ้นแทนเพื่ออำพรางการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว มีโทษทั้งผู้ต่างชาติและคนไทยที่ให้ความช่วยเหลือ รวมถึงโทษปรับและอาจถึงจำคุก อีกทั้งเสี่ยงต่อการถูกสั่งเลิกกิจการ ทางเลือกที่ถูกต้องคือขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ใช้สิทธิตามสนธิสัญญาหรือการส่งเสริมการลงทุน หรือออกแบบโครงสร้างธุรกิจที่ชอบด้วยกฎหมายร่วมกับที่ปรึกษา

แบบที่ใช้บ่อยคือพินัยกรรมแบบธรรมดาที่ทำเป็นหนังสือ ลงวันเดือนปี ลงลายมือชื่อผู้ทำพินัยกรรมต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรอง อีกทางเลือกคือทำที่ที่ว่าการอำเภอซึ่งมีเจ้าหน้าที่รับรอง ควรทำพินัยกรรมแยกฉบับสำหรับทรัพย์สินในไทยและระบุให้ชัดว่าไม่เพิกถอนพินัยกรรมในประเทศอื่น เพื่อป้องกันความขัดแย้งระหว่างเอกสารสองฉบับในชั้นศาล

ตั้งสติและแสดงเอกสารประจำตัวตามที่กฎหมายกำหนด ผู้ต้องหามีสิทธิทราบข้อกล่าวหา สิทธิที่จะไม่ให้การ สิทธิพบและปรึกษาทนายความเป็นการเฉพาะตัว และสิทธิมีล่ามหากไม่เข้าใจภาษาไทย ไม่ควรลงลายมือชื่อในบันทึกที่อ่านไม่เข้าใจ ควรขอสำเนาบันทึกและติดต่อสถานทูตของตนได้ตามอนุสัญญาเวียนนาว่าด้วยความสัมพันธ์ทางกงสุล จากนั้นให้ทนายเข้าร่วมกระบวนการสอบสวนโดยเร็วที่สุด

ศาลพิจารณาจากความหนักเบาของข้อหา พยานหลักฐาน ความเสี่ยงหลบหนี และความน่าเชื่อถือของหลักประกัน หลักทรัพย์ที่ใช้ได้มักเป็นเงินสด สมุดบัญชีเงินฝากพร้อมหนังสือรับรองยอดจากธนาคาร โฉนดที่ดินพร้อมหนังสือประเมินราคา หรือหนังสือรับรองจากบริษัทประกันภัยอิสรภาพ สำหรับชาวต่างชาติศาลมักพิจารณาการยึดหนังสือเดินทางหรือกำหนดเงื่อนไขรายงานตัวเพิ่มเติม ควรให้ทนายเตรียมคำร้องและเอกสารให้ครบตั้งแต่ครั้งแรก

ต้องระบุฐานการประมวลผลข้อมูลให้ชัด จัดทำนโยบายความเป็นส่วนตัวและประกาศให้เจ้าของข้อมูลทราบ เก็บเท่าที่จำเป็นตามวัตถุประสงค์ จัดให้มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยที่เหมาะสม มีกระบวนการรองรับการใช้สิทธิของเจ้าของข้อมูล และแจ้งเหตุละเมิดข้อมูลต่อสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลภายในกรอบเวลาที่กำหนด กิจการบางประเภทต้องแต่งตั้งเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้วย

โดยทั่วไปคิดตามทุนทรัพย์ที่เรียกร้องในอัตราร้อยละสองของทุนทรัพย์และมีเพดานสูงสุดตามที่กฎหมายกำหนด คดีมโนสาเร่และคดีผู้บริโภคมีอัตราพิเศษหรือได้รับยกเว้นบางส่วน นอกจากค่าขึ้นศาลยังมีค่าส่งหมาย ค่าแปลเอกสาร ค่าล่าม และค่าทนายความ ผู้ที่มีรายได้น้อยอาจยื่นคำร้องขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาได้ ควรให้ทนายประเมินค่าใช้จ่ายรวมเทียบกับโอกาสได้รับชำระหนี้จริงก่อนฟ้อง

เป็นเพียงการประมาณการและต่างกันมากตามประเภทคดี ความซับซ้อน จำนวนพยาน และปริมาณคดีของศาลแต่ละแห่ง คดีแพ่งชั้นต้นทั่วไปมักใช้เวลาประมาณหนึ่งถึงสองปี ชั้นอุทธรณ์และฎีกาอาจใช้เวลาเพิ่มอีกหลายปี คดีมโนสาเร่หรือคดีที่ไกล่เกลี่ยสำเร็จอาจจบภายในไม่กี่เดือน ไม่มีใครรับประกันผลหรือกรอบเวลาที่แน่นอนได้ จึงควรวางแผนทางเลือกเจรจาควบคู่ไปกับการฟ้องคดีเสมอ

ต้องพิสูจน์ความแท้จริงของเอกสารและมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้องแนบ โดยทั่วไปควรผ่านการรับรองจากโนตารีพับลิกและสถานทูตหรือสถานกงสุล หรือใช้ตราประทับ Apostille เมื่ออนุสัญญามีผลกับไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 หากคู่ความอีกฝ่ายโต้แย้งความถูกต้องของคำแปล ศาลอาจให้ตั้งผู้เชี่ยวชาญตรวจ จึงควรใช้ผู้แปลที่ตรวจสอบคุณวุฒิได้ตั้งแต่ต้นเพื่อลดความเสี่ยง

ทนายความคือผู้ได้รับใบอนุญาตจากสภาทนายความและมีอำนาจว่าความในศาล ส่วนที่ปรึกษากฎหมายเน้นงานให้คำแนะนำ ร่างและตรวจสัญญา วางโครงสร้างธุรกรรม และประสานหน่วยงาน หากเรื่องยังไม่เข้าสู่ศาลและต้องการป้องกันปัญหา ที่ปรึกษามักตอบโจทย์และคุ้มค่ากว่า แต่เมื่อเกิดข้อพิพาทที่ต้องฟ้องหรือถูกฟ้อง ต้องมีทนายความที่มีใบอนุญาตรับผิดชอบคดี ผู้ใช้บริการมีสิทธิขอตรวจสอบเลขที่ใบอนุญาตได้เสมอ

ขอดูบัตรประจำตัวทนายความซึ่งระบุเลขที่ใบอนุญาตและปีที่ขึ้นทะเบียน จากนั้นสอบถามหรือตรวจสอบสถานะกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ นอกจากนี้ควรขอหนังสือสัญญาจ้างว่าความที่ระบุขอบเขตงาน ค่าใช้จ่าย และช่องทางรายงานความคืบหน้าเป็นลายลักษณ์อักษร หากมีการรับเงินควรออกใบเสร็จในนามสำนักงาน ข้อควรระวังคือผู้ที่รับประกันผลคดีหรืออ้างสายสัมพันธ์กับเจ้าหน้าที่ ซึ่งขัดต่อจรรยาบรรณวิชาชีพ

โดยทั่วไปคู่สัญญาสามารถตกลงกำหนดข้อ governing language ไว้ว่าให้ยึดฉบับภาษาใดเป็นหลัก และศาลไทยมักพิจารณาตามเจตนาที่ตกลงกันนั้นประกอบพยานหลักฐานอื่น แต่ในกระบวนพิจารณาของศาลไทยเอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้องแนบเสมอ คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือให้แปลคู่ขนานตั้งแต่ร่างแรก ไม่แปลหลังลงนาม ตรวจศัพท์เทคนิคที่มีผลทางกฎหมาย เช่น ค่าเสียหาย เบี้ยปรับ การเลิกสัญญา ให้ตรงกันทั้งสองฉบับ ข้อควรระวังคือการเขียนให้ยึดสองฉบับเท่ากัน ซึ่งมักกลายเป็นต้นเหตุข้อพิพาท

เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุดและลูกหนี้ไม่ปฏิบัติตาม เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องขอออกหมายบังคับคดีต่อศาล แล้วตั้งเรื่องที่กรมบังคับคดีเพื่อสืบทรัพย์ ยึดหรืออายัดทรัพย์และขายทอดตลาด เอกสารที่ต้องใช้มักรวมคำพิพากษา หมายบังคับคดี หลักฐานทรัพย์สินที่พบ และหนังสือมอบอำนาจหากไม่ไปเอง ข้อควรระวังคือกรอบเวลาบังคับคดีตามกฎหมายมีจำกัดนับจากคำพิพากษาถึงที่สุด และการสืบทรัพย์เป็นภาระของเจ้าหนี้ ยิ่งเริ่มเร็วยิ่งมีโอกาสพบทรัพย์

ตามหลักที่ใช้กันในไทย คำพิพากษาของศาลต่างประเทศไม่ถูกบังคับให้เป็นผลโดยอัตโนมัติ ผู้ที่ต้องการผลในไทยมักต้องฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศเป็นพยานหลักฐานสำคัญ ขั้นตอนคือ (1) ขอคำพิพากษาฉบับรับรองจากศาลต้นทาง (2) รับรองเอกสารตามสายงานและแปลไทยรับรอง (3) ยื่นฟ้องในเขตอำนาจที่ถูกต้อง ข้อควรระวังคืออายุความของมูลหนี้เดิม และประเด็นเขตอำนาจศาลที่ถูกยกขึ้นโต้แย้งได้ ควรประเมินโอกาสและต้นทุนกับทนายก่อนเริ่ม

ผู้ต้องหาและจำเลยมีสิทธิได้รับล่ามในกระบวนพิจารณาเมื่อไม่เข้าใจภาษาไทย มีสิทธิพบและปรึกษาทนายความ มีสิทธิที่จะไม่ให้ถ้อยคำที่เป็นผลร้ายแก่ตน และมีสิทธิยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวตามหลักเกณฑ์ของศาล เอกสารที่ควรเตรียมคือ พาสปอร์ต หลักฐานที่พักในไทย และหลักประกันหากขอประกันตัว ข้อควรระวังคือการลงลายมือชื่อในบันทึกภาษาไทยที่ยังไม่ได้แปลให้เข้าใจครบถ้วน ควรขอล่ามและทนายก่อนให้การทุกครั้ง

พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลต้องมีฐานทางกฎหมายในการเก็บใช้เปิดเผยข้อมูล แจ้งวัตถุประสงค์ผ่านประกาศความเป็นส่วนตัว จัดทำบันทึกรายการกิจกรรมการประมวลผล มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยที่เหมาะสม และรองรับการใช้สิทธิของเจ้าของข้อมูล เอกสารพื้นฐานที่ควรมีคือ privacy notice สัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการภายนอก และแนวปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุละเมิดข้อมูล ข้อควรระวังคือการขอความยินยอมแบบรวมทุกวัตถุประสงค์ในกล่องเดียว ซึ่งมักไม่ผ่านเกณฑ์ความสมัครใจและชัดเจน

การเดินเอกสารคือทำตามรายการที่ลูกค้าสั่ง แต่การเป็นที่ปรึกษาคือช่วยตัดสินใจว่าควรทำอะไรก่อน อะไรไม่ต้องทำ และอะไรมีความเสี่ยงทางกฎหมายที่มองไม่เห็น เรารับงานในลักษณะที่สอง คือประเมินข้อเท็จจริง วิเคราะห์ทางเลือกพร้อมข้อดีข้อเสีย ร่างและตรวจเอกสารสองภาษา ประสานหน่วยงานและศาล และรายงานความคืบหน้าเป็นระยะ ทีมงานทำงานกับลูกค้าต่างชาติและไทยมากกว่า 15 ปี หากคุณไม่ต้องการเสียเวลาลองผิดลองถูก ติดต่อเราเพื่อรับการประเมินขั้นตอนของเคสคุณก่อนตัดสินใจ

สัญญาระหว่างประเทศควรมีข้อกำหนดสองเรื่องแยกกันให้ชัด คือ กฎหมายที่ใช้บังคับ (governing law) และเวทีระงับข้อพิพาท (ศาลไทย ศาลต่างประเทศ หรืออนุญาโตตุลาการ) เอกสารที่ควรมีก่อนร่าง คือ หนังสือรับรองบริษัทของทั้งสองฝ่าย หลักฐานอำนาจลงนาม สำเนาพาสปอร์ต/บัตรของผู้ลงนาม และเงื่อนไขทางการค้าที่ตกลงกันแล้ว ขั้นตอนคือ (1) กำหนดเนื้อหาธุรกิจ (2) เลือกกฎหมายและเวทีข้อพิพาท (3) ร่างฉบับสองภาษาโดยระบุว่าภาษาใดมีผลเหนือกว่า (4) ตรวจอำนาจลงนาม (5) ลงนามและรับรองลายมือชื่อหากปลายทางต้องการ ข้อควรระวังคือ การเลือกศาลต่างประเทศไม่ได้แปลว่าคำพิพากษาจะบังคับในไทยได้ทันที เพราะไทยไม่มีระบบรับรองคำพิพากษาต่างประเทศโดยอัตโนมัติ หลายกรณีการเลือกอนุญาโตตุลาการจึงบังคับได้สะดวกกว่า ทีมเราให้คำปรึกษาเชิงโครงสร้างสัญญาและจัดชุดรับรองเอกสารให้ครบในรอบเดียวได้

หนังสือทวงถามควรระบุคู่สัญญา มูลหนี้ จำนวนเงินและวิธีคำนวณ กำหนดเวลาชำระที่สมเหตุสมผล ช่องทางชำระ และผลหากไม่ปฏิบัติตาม พร้อมส่งแบบมีหลักฐานการรับ เช่น ไปรษณีย์ตอบรับ ในหลายกรณีกฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องทวงถามก่อนฟ้อง แต่บางกรณี เช่น หนี้ที่ยังไม่ถึงกำหนดชำระแน่ชัด หรือการบอกเลิกสัญญา การทวงถามเป็นเงื่อนไขให้ลูกหนี้ผิดนัด ข้อควรระวังคือ ระบุยอดผิดหรือให้เวลาสั้นเกินไปอาจถูกยกเป็นข้อต่อสู้ และควรตรวจอายุความของมูลหนี้ก่อนส่ง คำแนะนำจากทีมที่ทำคดีเอกสารและสัญญาข้ามชาติมากว่า 15 ปี คือให้จัดชุดพยานเอกสารให้ครบก่อนส่งทวงถาม เพราะเนื้อหาที่ส่งออกไปจะถูกใช้อ้างในชั้นศาล

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดอายุความต่างกันตามประเภทสิทธิเรียกร้อง โดยหลักทั่วไปคือสิบปีหากไม่มีบทเฉพาะ ขณะที่สิทธิเรียกร้องบางประเภท เช่น ค่าจ้าง ค่าสินค้าในทางการค้า หรือมูลละเมิด มีกำหนดสั้นกว่าและเริ่มนับจากวันที่รู้เหตุหรือวันที่อาจบังคับสิทธิได้ ขั้นตอนตรวจสอบคือ (1) ระบุประเภทมูลหนี้ (2) หาวันเริ่มนับ (3) ตรวจว่ามีเหตุสะดุดหยุดอายุความ เช่น การรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วน ข้อควรระวังคือการเจรจาทางแชทที่มีข้อความรับสภาพหนี้อาจกระทบการนับอายุความได้ ควรให้ทนายอ่านเอกสารจริงก่อนสรุป เพราะการวินิจฉัยอายุความผิดพลาดทำให้เสียสิทธิถาวร

ต่างชาติมีสิทธิเป็นคู่ความในศาลไทยได้ เอกสารที่ศาลมักต้องการคือ พาสปอร์ต หนังสือมอบอำนาจให้ทนายดำเนินคดี (ถ้าไม่มาศาลเอง) หลักฐานตัวบุคคล/นิติบุคคลของโจทก์ และพยานเอกสารที่แปลเป็นภาษาไทยพร้อมคำรับรองการแปล ขั้นตอนคือ (1) ปรึกษาและประเมินฐานคดี (2) จัดทำและรับรองหนังสือมอบอำนาจ ซึ่งถ้าลงนามต่างประเทศต้องผ่าน Notary และรับรองสถานทูต/นิติกรณ์ (3) แปลพยานเอกสาร (4) ยื่นฟ้องและวางค่าธรรมเนียมศาล (5) ดำเนินกระบวนพิจารณา ข้อควรระวังคือ ศาลไทยดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นภาษาไทย ต้องจัดล่ามในวันสืบพยาน และคำแปลที่ไม่มีคำรับรองอาจถูกโต้แย้ง ทีมเราดูแลทั้งชุดมอบอำนาจ การแปลรับรอง และการจัดล่ามได้ครบวงจร

การไกล่เกลี่ยใช้เวลาสั้นกว่า ค่าใช้จ่ายต่ำกว่า และรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ แต่ผลผูกพันเฉพาะเมื่อทำสัญญาประนีประนอมยอมความ ส่วนการฟ้องศาลให้คำพิพากษาที่บังคับคดีได้แต่ใช้เวลานานกว่าและเปิดเผยต่อสาธารณะมากกว่า ทั้งสองทางสามารถต่อกันได้ เพราะศาลไทยมีระบบไกล่เกลี่ยในศาล และหากตกลงกันได้ ศาลพิพากษาตามยอมซึ่งบังคับคดีได้เช่นเดียวกับคำพิพากษา คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือ ถ้าคู่กรณีมีทรัพย์ชัดเจนและยอมรับหนี้ ให้เจรจาก่อนพร้อมทำข้อตกลงเป็นหนังสือ แต่ถ้ามีความเสี่ยงยักย้ายทรัพย์ ควรพิจารณามาตรการชั่วคราวก่อนพิพากษาไปพร้อมกับการฟ้อง

พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์รองรับให้ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์มีผลทางกฎหมายและรับฟังเป็นพยานได้ โดยน้ำหนักพยานขึ้นอยู่กับความน่าเชื่อถือของวิธีสร้าง เก็บรักษา และระบุตัวผู้ลงนาม สิ่งที่ควรเตรียมคือ หลักฐานเส้นทางการตรวจสอบ (audit trail) ใบรับรองผู้ให้บริการลงนาม เมทาดาทาของไฟล์ และพยานบุคคลที่ยืนยันกระบวนการ ข้อควรระวังคือ ธุรกรรมบางประเภทที่กฎหมายกำหนดแบบไว้เฉพาะ เช่น งานทะเบียนที่ดินหรือพันธุกรรมบางลักษณะ ยังต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน จึงควรตรวจแบบของธุรกรรมก่อนเลือกใช้ลายมือชื่อดิจิทัล ทีมเราช่วยประเมินว่าเอกสารของคุณใช้รูปแบบดิจิทัลได้หรือต้องทำต้นฉบับกระดาษ

ไม่ได้โดยอัตโนมัติ ประเทศไทยไม่มีระบบรับรองคำพิพากษาต่างประเทศให้บังคับคดีได้ทันที ผู้ที่ต้องการผลในไทยมักต้องฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศเป็นพยานหลักฐานสำคัญ ชุดเอกสารที่ต้องเตรียมคือ คำพิพากษาฉบับรับรองจากศาลต้นทาง หนังสือรับรองว่าคดีถึงที่สุด การรับรองระหว่างประเทศตามเส้นทางอะพอสทีลหรือสถานทูต และคำแปลภาษาไทยที่รับรองโดยกรมการกงสุล ควรหารือทนายความก่อนเพื่อประเมินอายุความและฐานฟ้อง

ควรมีข้อสัญญาระบุชัดว่าหากถ้อยคำขัดกันให้ยึดภาษาใด และระบุด้วยว่าใช้กฎหมายของประเทศใดบังคับและใช้ศาลหรืออนุญาโตตุลาการใดระงับข้อพิพาท ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือกำหนดให้ภาษาอังกฤษเป็นหลักแต่ต้องยื่นต่อหน่วยงานไทยที่รับเฉพาะภาษาไทย ทำให้ต้องแปลใหม่และเกิดความเสี่ยงเรื่องความไม่ตรงกันของถ้อยคำ ทางที่ปลอดภัยคือจัดทำคำแปลรับรองไปพร้อมกันตั้งแต่วันลงนาม

ผู้ให้ถ้อยคำจัดทำข้อความตามแบบที่ทนายความปลายทางกำหนด แล้วลงนามต่อหน้าทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อในไทย จากนั้นเข้าสู่การรับรองที่กรมการกงสุล และรับรองปลายทางตามเส้นทางอะพอสทีลหรือสถานทูต ควรตรวจกับทนายความปลายทางก่อนว่าเขาต้องการถ้อยคำสาบานตนแบบใด เพราะบางประเทศบังคับให้ใช้สำนวนเฉพาะและต้องมีหน้ารับรองผู้แปลแนบท้ายด้วย

ศาลไทยดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นภาษาไทย เอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยแนบ พร้อมหนังสือรับรองผู้แปลว่าแปลถูกต้องครบถ้วน หากเป็นเอกสารราชการต่างประเทศควรผ่านการรับรองระหว่างประเทศก่อน มิฉะนั้นคู่ความอีกฝ่ายอาจโต้แย้งความถูกต้องแท้จริงของเอกสาร ควรเตรียมสำเนาให้เพียงพอทั้งสำหรับศาลและคู่ความ

ใช้ใบแต่งทนายความตามแบบของศาล ลงนามโดยตัวความ พร้อมสำเนาบัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทาง หากตัวความอยู่ต่างประเทศต้องลงนามต่อหน้าเจ้าหน้าที่สถานทูตไทยหรือโนตารีในประเทศนั้นแล้วผ่านการรับรองระหว่างประเทศและแปลรับรอง กรณีนิติบุคคลต้องแนบหนังสือรับรองบริษัทที่ออกไม่นานและตราประทับตามที่จดทะเบียนไว้

คนไทยขอหนังสือรับรองความเป็นโสดได้ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอตามภูมิลำเนา โดยใช้บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และพยานตามที่นายทะเบียนกำหนด จากนั้นแปลเป็นภาษาปลายทางและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ก่อนเข้าเส้นทางอะพอสทีลหรือสถานทูตปลายทางตามแต่กรณี เอกสารกลุ่มนี้มักมีกรอบอายุการยอมรับสั้น จึงควรทำเมื่อใกล้ใช้จริง

กฎหมายไทยรับรองผลของธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์โดยหลัก แต่คุณค่าในการพิสูจน์ขึ้นกับความน่าเชื่อถือของวิธีที่ใช้ เช่น การระบุตัวตนผู้ลงนาม การตรวจพบการแก้ไขภายหลัง และร่องรอยการทำรายการ เอกสารบางประเภทยังต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เช่น นิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ นอกจากนี้งานรับรองลายมือชื่อเพื่อใช้ต่างประเทศยังต้องลงนามจริงต่อหน้าทนายความผู้ทำคำรับรอง

เริ่มจากตรวจข้อสัญญาสามข้อคือ กฎหมายที่ใช้บังคับ เวทีระงับข้อพิพาท และวิธีส่งคำบอกกล่าว จากนั้นออกหนังสือบอกกล่าวตามวิธีที่สัญญากำหนดและเก็บหลักฐานการส่ง หากต้องดำเนินคดี ให้ประเมินว่าทรัพย์สินของคู่สัญญาอยู่ในเขตอำนาจใด เพราะการชนะคดีในเวทีที่บังคับคดีไม่ได้จะไม่เกิดผลจริง เอกสารประกอบทุกฉบับควรจัดทำคำแปลรับรองไว้ล่วงหน้า

ใช้ได้หากทำถูกต้องตามแบบที่กฎหมายรับรอง แต่ในทางปฏิบัติการนำไปใช้กับทรัพย์สินในไทยต้องผ่านศาลไทยเพื่อตั้งผู้จัดการมรดก และต้องมีคำแปลรับรองพร้อมการรับรองระหว่างประเทศ วิธีที่ลดปัญหาคือทำพินัยกรรมแยกฉบับสำหรับทรัพย์สินในไทยโดยระบุชัดว่าไม่เพิกถอนพินัยกรรมฉบับต่างประเทศที่ครอบคลุมทรัพย์สินนอกประเทศ เพื่อไม่ให้สองฉบับล้มล้างกันเอง

ใช้บ่อยกับการขอวีซ่าถาวร การขอสัญชาติ การสมัครงานในภาครัฐและสถาบันการเงินต่างประเทศ การรับบุตรบุญธรรม และการขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ ผู้ขอในไทยยื่นที่ศูนย์พิสูจน์หลักฐานของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ส่วนเอกสารจากต่างประเทศต้องผ่านการรับรองของประเทศต้นทางแล้วแปลรับรองในไทย ควรตรวจกรอบอายุที่ปลายทางยอมรับ เพราะหลายแห่งกำหนดไม่เกินสามถึงหกเดือน

ตรวจได้จากสองส่วน คือ เลขที่ใบอนุญาตทนายความ และการขึ้นทะเบียนเป็นทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสารตามข้อบังคับสภาทนายความ ผู้รับเอกสารสามารถสอบถามสถานะการขึ้นทะเบียนกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ได้ ควรตรวจว่าตราประทับ ลายมือชื่อ และเลขทะเบียนบนเอกสารตรงกัน เพราะหน่วยงานปลายทางหลายแห่งเทียบลายมือชื่อกับตัวอย่างที่เก็บไว้

สลับลำดับขั้นตอน คือแปลก่อนที่ต้นฉบับจะได้รับการรับรอง ทำให้ต้องเริ่มใหม่ทั้งชุด รองลงมาคือเลือกเส้นทางผิดระหว่างอะพอสทีลกับการรับรองผ่านสถานทูต โดยไม่ตรวจว่าประเทศปลายทางเป็นภาคีอนุสัญญาหรือไม่ และการใช้ชื่อสะกดต่างกันในเอกสารแต่ละฉบับ การวางลำดับให้ถูกตั้งแต่ต้นช่วยประหยัดเวลาได้มากกว่าการเร่งขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง