เปลี่ยนนามสกุล คำนำหน้านาม และการแก้ทะเบียนราษฎรหลังสมรส

ลำดับมาตรฐานคือ (1) ฝ่ายต่างชาติขอหนังสือรับรองสถานภาพการสมรส (Affirmation of Freedom to Marry) จากสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลของตนในไทย (2) นำหนังสือดังกล่าวไปแปลเป็นภาษาไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล (3) นำเอกสารที่รับรองแล้วพร้อมหนังสือเดินทางและบัตรประชาชนของฝ่ายไทยไปยื่นที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ในประเทศไทย นายทะเบียนจะบันทึกและออกใบสำคัญการสมรส (คร.3) ให้ในวันเดียวหากเอกสารครบถ้วน ตรวจสอบรายละเอียดล่าสุดที่ bora.dopa.go.th และ consular.mfa.go.th

ไม่จำเป็น การจดทะเบียนสมรสยื่นได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตใดก็ได้ทั่วประเทศ ไม่ผูกกับภูมิลำเนาของคู่สมรส อย่างไรก็ตามบางสำนักทะเบียนมีคิวและช่วงเวลารับเรื่องต่างกัน และบางแห่งขอให้นัดหมายล่วงหน้าเมื่อมีคู่สมรสต่างชาติเพราะต้องใช้เวลาตรวจเอกสารแปลมากกว่าปกติ

ต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนที่บรรลุนิติภาวะและลงลายมือชื่อในทะเบียนสมรส (คร.2) กฎหมายไม่ได้กำหนดสัญชาติของพยาน ชาวต่างชาติเป็นพยานได้โดยแสดงหนังสือเดินทาง แต่พยานควรสื่อสารเข้าใจสิ่งที่ลงนามได้ บางสำนักทะเบียนอนุญาตให้เจ้าหน้าที่เป็นพยานได้หากไม่มีผู้ติดตาม ควรสอบถามล่วงหน้า

โดยปฏิบัติ นายทะเบียนจะให้มีล่ามเมื่อคู่สมรสฝ่ายหนึ่งไม่เข้าใจภาษาไทย เพราะการจดทะเบียนสมรสต้องแสดงความยินยอมโดยเปิดเผยต่อหน้านายทะเบียน ล่ามมักต้องแสดงบัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทางและลงลายมือชื่อรับรองการแปลในบันทึก บางสำนักทะเบียนกำหนดให้ล่ามไม่ใช่พยานคนเดียวกัน

โดยทั่วไปคือบัตรประจำตัวประชาชนตัวจริง ทะเบียนบ้าน และเอกสารแสดงการเปลี่ยนชื่อ-สกุลหากเคยเปลี่ยน หากเคยสมรสมาก่อนต้องมีใบสำคัญการหย่า (คร.7) หรือมรณบัตรของคู่สมรสเดิม ในบางกรณีนายทะเบียนอาจขอหนังสือรับรองความเป็นโสดจากสำนักทะเบียนท้องที่เพิ่มเติม

ทั่วไปต้องใช้หนังสือเดินทาง หลักฐานสถานภาพ เช่น ใบหย่าหรือมรณบัตรของคู่สมรสเดิม และข้อมูลของคู่สมรสฝ่ายไทย บางสถานทูตออกให้ในวันเดียวโดยนัดหมายล่วงหน้า บางแห่งเป็นการทำคำสาบานต่อเจ้าหน้าที่กงสุล และบางประเทศ เช่น สหราชอาณาจักร ใช้ระบบประกาศแจ้งความประสงค์สมรสซึ่งใช้เวลานานกว่า โปรดตรวจสอบขั้นตอนและค่าธรรมเนียมกับสถานทูตของคุณโดยตรง

ต้องแปลเสมอ สำนักทะเบียนรับเฉพาะเอกสารภาษาไทยหรือเอกสารต่างประเทศที่มีคำแปลภาษาไทยซึ่งได้รับการรับรองจากกรมการกงสุลแล้ว การแปลต้องสะกดชื่อให้ตรงกับหนังสือเดินทางและเอกสารอื่นทุกฉบับ มิฉะนั้นนายทะเบียนอาจให้แก้ไขก่อนรับจดทะเบียน

ได้ กรมการกงสุลมีช่องทางรับเอกสารทางไปรษณีย์และมีสำนักงานหนังสือเดินทางในภูมิภาคที่รับงานนิติกรณ์บางประเภท นอกจากนี้ผู้ให้บริการสามารถเดินเรื่องแทนที่กรุงเทพฯ ให้ได้ ซึ่งเป็นวิธีที่ลูกค้าในภูเก็ตนิยมใช้เพื่อลดการเดินทาง โปรดตรวจสอบประเภทงานที่แต่ละศูนย์รับก่อนส่งเอกสาร

ที่พบบ่อยคือ การสะกดชื่อ-นามสกุลไม่ตรงกับหนังสือเดินทาง การถอดเสียงชื่อภาษาไทยไม่ตรงกับเอกสารเดิมของฝ่ายไทย การเขียนวันที่สลับรูปแบบวัน/เดือน การแปลตำแหน่งผู้ลงนามและชื่อหน่วยงานไม่ครบ และการไม่แปลข้อความบนตราประทับหรือลายเซ็นรับรองท้ายเอกสาร

ต้องนำต้นฉบับไปแสดงเสมอทั้งที่กรมการกงสุลและที่สำนักทะเบียน เจ้าหน้าที่จะตรวจตราประทับและลายมือชื่อจริงเทียบกับตัวอย่างที่มีอยู่ สำเนาใช้ได้เฉพาะเป็นเอกสารประกอบ และควรเตรียมสำเนาหนังสือเดินทางหน้าที่มีรูปถ่ายพร้อมหน้าตราประทับขาเข้าล่าสุดไปด้วย

ไม่ต้อง พระราชบัญญัติชื่อบุคคลให้คู่สมรสตกลงกันได้ว่าจะใช้นามสกุลของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือใช้นามสกุลเดิมของตนต่อไป การเลือกใช้นามสกุลคู่สมรสต้องยื่นคำร้องที่สำนักทะเบียนและตามด้วยการแก้ไขบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และหนังสือเดินทางตามลำดับ

เลือกได้ พระราชบัญญัติคำนำหน้านามหญิง พ.ศ. 2551 ให้หญิงที่จดทะเบียนสมรสแล้วเลือกใช้คำนำหน้าว่า “นาง” หรือ “นางสาว” ได้ตามความสมัครใจ และหญิงที่หย่าหรือคู่สมรสเสียชีวิตก็เลือกได้เช่นกัน การเปลี่ยนคำนำหน้าจะมีผลต่อเอกสารราชการอื่น จึงควรทำพร้อมกับการแก้ไขบัตรประชาชนและหนังสือเดินทาง

ชาวต่างชาติที่ได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรสามารถขอเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านสำหรับคนต่างด้าว (ท.ร.13) ได้ที่สำนักทะเบียนท้องที่ โดยแสดงหนังสือเดินทาง หลักฐานการได้รับอนุญาตให้อยู่ต่อ และหลักฐานที่พักอาศัย เอกสารนี้มีประโยชน์เมื่อทำธุรกรรมกับธนาคาร ขอใบขับขี่ หรือยื่นเรื่องต่อหน่วยงานราชการ

ต้องแจ้งเกิดต่อสำนักทะเบียนท้องที่ที่เด็กเกิดภายใน 15 วันนับแต่วันเกิด โดยใช้หนังสือรับรองการเกิดจากโรงพยาบาล (ท.ร.1/1) บัตรประชาชนของมารดาไทย และหนังสือเดินทางของบิดาหรือมารดาต่างชาติ จากนั้นจึงขอสูติบัตรฉบับภาษาอังกฤษหรือคัดสำเนาเพื่อนำไปแจ้งเกิดต่อสถานทูตของอีกประเทศ

บุตรที่เกิดจากบิดาหรือมารดาที่มีสัญชาติไทยได้สัญชาติไทยโดยหลักสายโลหิตตามพระราชบัญญัติสัญชาติ ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกประเทศไทย ส่วนการถือสัญชาติอีกประเทศพร้อมกันขึ้นอยู่กับกฎหมายของประเทศนั้น หลายประเทศอนุญาต และการแจ้งเกิดต่อสถานทูตเป็นขั้นตอนสำคัญเพื่อให้เด็กได้หนังสือเดินทางอีกเล่ม

สถานเอกอัครราชทูตเยอรมนีจะออกหนังสือรับรองสถานภาพให้หลังตรวจเอกสารจากเยอรมนี เช่น สูติบัตรฉบับสมบูรณ์ (Geburtsurkunde) ใบทะเบียนบ้าน (Meldebescheinigung) และคำพิพากษาหย่าถ้ามี ขั้นตอนนี้ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงควรเริ่มล่วงหน้า เมื่อได้หนังสือรับรองแล้วต้องแปลไทยและรับรองที่กรมการกงสุลก่อนยื่นอำเภอ

ได้ โดยขอ Single Status/No Objection Certificate จากสถานเอกอัครราชทูตอินเดียในกรุงเทพฯ หรือสถานกงสุลใหญ่ที่เชียงใหม่ พร้อมหนังสือเดินทางและหลักฐานที่อยู่ จากนั้นแปลไทยและรับรองคำแปลกรมการกงสุล หลังจดทะเบียนควรนำทะเบียนสมรสไปรับรอง MFA และสถานทูตอินเดียหากต้องใช้ยื่นวีซ่าคู่สมรสหรืองานทะเบียนในอินเดีย

ควรบันทึก โดยนำทะเบียนสมรสต่างประเทศไปรับรองตามกฎหมายของประเทศนั้น (Apostille หรือรับรองสถานทูตไทย) แปลเป็นไทย รับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต จึงจะเปลี่ยนคำนำหน้า นามสกุล และใช้สิทธิเรื่องสินสมรสหรือมรดกในไทยได้เต็มที่

หากเอกสารครบและคำแปลผ่านการรับรองแล้ว นายทะเบียนมักดำเนินการได้ภายในวันเดียวถึงไม่กี่วันทำการ กรณีอยู่ต่างประเทศสามารถมอบอำนาจให้ญาติหรือตัวแทนดำเนินการแทนได้ โดยหนังสือมอบอำนาจต้องทำต่อสถานทูตหรือสถานกงสุลไทยในประเทศที่พำนัก หรือทำในไทยพร้อมสำเนาบัตรประชาชนผู้มอบอำนาจ

หลายสำนักทะเบียนกำหนดให้มีล่ามเมื่อคู่สมรสฝ่ายหนึ่งไม่เข้าใจภาษาไทย เพื่อยืนยันว่าคู่สมรสเข้าใจเนื้อหาและให้ความยินยอมโดยสมัครใจ ล่ามต้องแสดงบัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทางและลงนามในเอกสาร บางเขตกำหนดคุณสมบัติล่ามเข้มกว่าที่อื่น จึงควรสอบถามสำนักทะเบียนที่จะยื่นล่วงหน้า

การจดทะเบียนสมรสยื่นได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ ไม่ผูกกับภูมิลำเนาตามทะเบียนบ้าน สิ่งที่ต้องเตรียมคือบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทางตัวจริง เอกสารรับรองสถานภาพของฝ่ายต่างชาติที่ผ่านการแปลและรับรองคำแปลแล้ว และพยานสองคนที่บรรลุนิติภาวะ บางสำนักทะเบียนมีคิวหนาแน่นในช่วงฤกษ์ดี ควรโทรยืนยันเวลาทำการล่วงหน้า หากไม่สะดวกจัดเอกสารเอง ทีมงานเราตรวจชุดเอกสารและนัดหมายให้ได้ทั้งกระบวนการ

คู่สมรสตกลงใช้นามสกุลเดิมหรือนามสกุลของอีกฝ่ายก็ได้ตามพระราชบัญญัติชื่อบุคคล หากเลือกเปลี่ยน ต้องดำเนินการที่สำนักทะเบียนท้องที่เพื่อออกหลักฐานการเปลี่ยน แล้วจึงแก้ไขบัตรประจำตัวประชาชน ทะเบียนบ้าน หนังสือเดินทาง บัญชีธนาคารและเอกสารสิทธิ ตามลำดับ เพื่อให้ชื่อทุกฉบับตรงกัน

โดยทั่วไปใช้ทะเบียนสมรสและใบสำคัญการสมรส สำเนาทะเบียนบ้านและบัตรประชาชนของคู่สมรสไทย หลักฐานการเงินตามเกณฑ์ของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง ภาพถ่ายและแผนที่ที่พัก รวมถึงแบบฟอร์มตามที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองกำหนด เกณฑ์เงินฝากและระยะเวลาคงบัญชีเป็นไปตามประกาศที่ใช้บังคับในขณะยื่น

พยานเป็นชาวต่างชาติได้ ขอเพียงบรรลุนิติภาวะและแสดงเอกสารแสดงตนที่ใช้ได้ เช่น หนังสือเดินทาง นายทะเบียนจะบันทึกชื่อพยานไว้ในทะเบียนสมรส หากพยานไม่เข้าใจภาษาไทยควรมีล่ามอธิบายเนื้อหาก่อนลงนาม