แยกตามสัญชาติคู่สมรส — เอกสารสถานทูตแต่ละประเทศและการใช้ทะเบียนสมรสในต่างประเทศ

ลำดับมาตรฐานคือ (1) ฝ่ายต่างชาติขอหนังสือรับรองสถานภาพการสมรส (Affirmation of Freedom to Marry) จากสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลของตนในไทย (2) นำหนังสือดังกล่าวไปแปลเป็นภาษาไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล (3) นำเอกสารที่รับรองแล้วพร้อมหนังสือเดินทางและบัตรประชาชนของฝ่ายไทยไปยื่นที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ในประเทศไทย นายทะเบียนจะบันทึกและออกใบสำคัญการสมรส (คร.3) ให้ในวันเดียวหากเอกสารครบถ้วน ตรวจสอบรายละเอียดล่าสุดที่ bora.dopa.go.th และ consular.mfa.go.th

ต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนที่บรรลุนิติภาวะและลงลายมือชื่อในทะเบียนสมรส (คร.2) กฎหมายไม่ได้กำหนดสัญชาติของพยาน ชาวต่างชาติเป็นพยานได้โดยแสดงหนังสือเดินทาง แต่พยานควรสื่อสารเข้าใจสิ่งที่ลงนามได้ บางสำนักทะเบียนอนุญาตให้เจ้าหน้าที่เป็นพยานได้หากไม่มีผู้ติดตาม ควรสอบถามล่วงหน้า

ต้องแปลเสมอ สำนักทะเบียนรับเฉพาะเอกสารภาษาไทยหรือเอกสารต่างประเทศที่มีคำแปลภาษาไทยซึ่งได้รับการรับรองจากกรมการกงสุลแล้ว การแปลต้องสะกดชื่อให้ตรงกับหนังสือเดินทางและเอกสารอื่นทุกฉบับ มิฉะนั้นนายทะเบียนอาจให้แก้ไขก่อนรับจดทะเบียน

ลำดับที่ถูกต้องคือ (1) ได้เอกสารต้นฉบับจากสถานทูต (2) แปลเป็นภาษาไทยโดยผู้แปลที่รับผิดชอบคำแปล (3) ยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล ซึ่งให้บริการที่ถนนแจ้งวัฒนะและศูนย์บริการในภูมิภาค (4) นำต้นฉบับพร้อมคำแปลที่ประทับตรารับรองไปยื่นสำนักทะเบียน การข้ามขั้นตอนที่ 3 เป็นสาเหตุการถูกตีกลับที่พบบ่อยที่สุด

ขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส (คร.2) และใบสำคัญการสมรส (คร.3) ที่รับรองสำเนาถูกต้องจากสำนักทะเบียน จากนั้นแปลเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาราชการของประเทศปลายทาง ยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล และถ้าประเทศปลายทางกำหนด ให้นำไปรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศนั้นในไทย ควรถามหน่วยงานปลายทางว่าต้องการรับรองกี่ชั้นก่อนเริ่ม

ประเทศไทยได้ภาคยานุวัติอนุสัญญา Apostille (HCCH 1961) และอนุสัญญาจะมีผลใช้บังคับกับประเทศไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ก่อนถึงวันดังกล่าว เอกสารไทยที่จะใช้ในต่างประเทศยังต้องผ่านการรับรองแบบสองชั้นคือ กรมการกงสุล แล้วตามด้วยสถานทูตของประเทศปลายทาง โปรดติดตามประกาศทางการที่ consular.mfa.go.th และ hcch.net

กรมการกงสุลไม่ได้กำหนดทะเบียนนักแปลอย่างเป็นทางการ แต่รับรองคำแปลที่ถูกต้องตรงกับต้นฉบับและมีผู้แปลรับผิดชอบ ในทางกลับกัน ประเทศปลายทางบางแห่ง เช่น ประเทศในสหภาพยุโรปหลายประเทศ ต้องการนักแปลสาบานตน และออสเตรเลียต้องการนักแปลที่ได้รับการรับรอง NAATI จึงควรระบุประเทศปลายทางก่อนสั่งงานแปล

เมื่อการสมรสสิ้นสุด เหตุผลของการอยู่ต่อย่อมสิ้นไปด้วย ผู้ถือต้องแจ้งและเปลี่ยนไปใช้เหตุอื่น เช่น การทำงาน การเกษียณอายุ หรือการเป็นผู้อุปการะบุตรที่มีสัญชาติไทย ภายในระยะเวลาที่เจ้าหน้าที่กำหนด การอยู่เกินกำหนดโดยไม่ดำเนินการมีผลต่อประวัติการเข้าเมือง จึงควรวางแผนล่วงหน้า

ต้องแจ้งเกิดต่อสำนักทะเบียนท้องที่ที่เด็กเกิดภายใน 15 วันนับแต่วันเกิด โดยใช้หนังสือรับรองการเกิดจากโรงพยาบาล (ท.ร.1/1) บัตรประชาชนของมารดาไทย และหนังสือเดินทางของบิดาหรือมารดาต่างชาติ จากนั้นจึงขอสูติบัตรฉบับภาษาอังกฤษหรือคัดสำเนาเพื่อนำไปแจ้งเกิดต่อสถานทูตของอีกประเทศ

บุตรที่เกิดจากบิดาหรือมารดาที่มีสัญชาติไทยได้สัญชาติไทยโดยหลักสายโลหิตตามพระราชบัญญัติสัญชาติ ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกประเทศไทย ส่วนการถือสัญชาติอีกประเทศพร้อมกันขึ้นอยู่กับกฎหมายของประเทศนั้น หลายประเทศอนุญาต และการแจ้งเกิดต่อสถานทูตเป็นขั้นตอนสำคัญเพื่อให้เด็กได้หนังสือเดินทางอีกเล่ม

สถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกา กรุงเทพฯ ไม่ออกหนังสือรับรองสถานภาพให้โดยตรง แต่ให้ผู้ร้องทำ Affidavit of Freedom to Marry แล้วสาบานตนต่อเจ้าหน้าที่กงสุล (notarial service) โดยต้องนัดหมายออนไลน์ล่วงหน้า จากนั้นนำเอกสารไปแปลเป็นภาษาไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล ก่อนนำไปยื่นที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต ค่าธรรมเนียมงานกงสุลสหรัฐฯ ชำระเป็นดอลลาร์หรือเงินบาทตามอัตราที่สถานทูตประกาศ

สถานเอกอัครราชทูตอังกฤษในไทยไม่ออก CNI สำหรับใช้ในไทยอีกต่อไป แนวปฏิบัติปัจจุบันคือทำ Affirmation/Statutory Declaration ผ่านผู้ให้บริการที่สถานทูตกำหนด (VFS/notary) หรือขอ CNI จากสำนักทะเบียนในสหราชอาณาจักรกรณีมีถิ่นที่อยู่ที่นั่น เอกสารทุกฉบับต้องแปลไทยและผ่านการรับรองคำแปลของกรมการกงสุลก่อนยื่นที่อำเภอ

ใช้ Statutory Declaration ระบุสถานภาพโสด/หย่า/หม้าย ลงนามต่อเจ้าหน้าที่กงสุลออสเตรเลียในไทยหรือต่อผู้มีอำนาจรับรองในออสเตรเลีย หากเคยหย่าให้แนบคำสั่งหย่า (Divorce Order) หากคู่สมรสเดิมเสียชีวิตให้แนบมรณบัตร ทุกฉบับต้องแปลไทยและรับรองคำแปลกรมการกงสุล เมื่อจดทะเบียนแล้วทะเบียนสมรสไทยใช้ในออสเตรเลียได้โดยผ่านการรับรองกงสุล MFA และแปลโดยนักแปล NAATI

สถานเอกอัครราชทูตเยอรมนีจะออกหนังสือรับรองสถานภาพให้หลังตรวจเอกสารจากเยอรมนี เช่น สูติบัตรฉบับสมบูรณ์ (Geburtsurkunde) ใบทะเบียนบ้าน (Meldebescheinigung) และคำพิพากษาหย่าถ้ามี ขั้นตอนนี้ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงควรเริ่มล่วงหน้า เมื่อได้หนังสือรับรองแล้วต้องแปลไทยและรับรองที่กรมการกงสุลก่อนยื่นอำเภอ

ใช่ สถานเอกอัครราชทูตฝรั่งเศสกำหนดให้ยื่นคำร้อง ทำ Certificat de capacité à mariage และประกาศ (publication des bans) ตามระยะเวลาที่กำหนดก่อนออกหนังสือรับรอง หลังจดทะเบียนสมรสในไทยแล้วควรนำทะเบียนสมรสไปแจ้งบันทึก (transcription) ที่สถานทูตเพื่อให้การสมรสมีผลในระบบทะเบียนราษฎรฝรั่งเศส

ต้องแจ้ง ผู้มีสัญชาติญี่ปุ่นต้องยื่นแบบ Kon-in Todoke พร้อมทะเบียนสมรสไทยที่แปลเป็นภาษาญี่ปุ่นต่อสถานเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นในไทยหรือที่ว่าการเขตในญี่ปุ่น ภายในกรอบเวลาที่กำหนด เพื่อบันทึกลงทะเบียนครอบครัว (koseki) มิฉะนั้นสถานะสมรสจะไม่ปรากฏในระบบญี่ปุ่นและมีผลต่อวีซ่าคู่สมรส

ต้องใช้หนังสือรับรองสถานภาพโสดที่ออกโดยหน่วยงานทะเบียนในจีนและผ่านการรับรอง (จีนเป็นภาคีอนุสัญญา Apostille ตั้งแต่ พ.ย. 2566 จึงใช้ Apostille ได้) หรือทำหนังสือรับรองต่อสถานเอกอัครราชทูตจีนในไทย จากนั้นแปลไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุลก่อนยื่นอำเภอ ทะเบียนสมรสไทยที่จะใช้ในจีนต้องผ่าน MFA และรับรองสถานทูตจีนอีกชั้น

ฝ่ายรัสเซียทำหนังสือรับรองสถานภาพที่สถานเอกอัครราชทูตรัสเซียหรือสถานกงสุลใหญ่ที่ภูเก็ต แล้วแปลไทยและรับรองกรมการกงสุล ส่วนทะเบียนสมรสไทยที่จะใช้ในรัสเซียต้องแปลรัสเซียและรับรองกงสุล MFA ไทย แล้วรับรองที่สถานทูตรัสเซีย เนื่องจากไทยยังไม่เป็นภาคี Apostille จึงใช้เส้นทาง legalization สองชั้นเสมอ

ได้ โดยขอ Single Status/No Objection Certificate จากสถานเอกอัครราชทูตอินเดียในกรุงเทพฯ หรือสถานกงสุลใหญ่ที่เชียงใหม่ พร้อมหนังสือเดินทางและหลักฐานที่อยู่ จากนั้นแปลไทยและรับรองคำแปลกรมการกงสุล หลังจดทะเบียนควรนำทะเบียนสมรสไปรับรอง MFA และสถานทูตอินเดียหากต้องใช้ยื่นวีซ่าคู่สมรสหรืองานทะเบียนในอินเดีย

หลังจดทะเบียนที่อำเภอในไทย ต้องยื่นรายงานการสมรส (혼인신고) พร้อมทะเบียนสมรสไทยที่แปลเกาหลีและรับรองแล้ว ต่อสถานเอกอัครราชทูตเกาหลีในไทยหรือสำนักงานเขตในเกาหลี ระบบทะเบียนครอบครัวเกาหลีจะบันทึกสถานะสมรสให้ ซึ่งจำเป็นต่อการยื่นวีซ่า F-6 สำหรับคู่สมรสชาวไทย

ควรบันทึก โดยนำทะเบียนสมรสต่างประเทศไปรับรองตามกฎหมายของประเทศนั้น (Apostille หรือรับรองสถานทูตไทย) แปลเป็นไทย รับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต จึงจะเปลี่ยนคำนำหน้า นามสกุล และใช้สิทธิเรื่องสินสมรสหรือมรดกในไทยได้เต็มที่

หากเอกสารครบและคำแปลผ่านการรับรองแล้ว นายทะเบียนมักดำเนินการได้ภายในวันเดียวถึงไม่กี่วันทำการ กรณีอยู่ต่างประเทศสามารถมอบอำนาจให้ญาติหรือตัวแทนดำเนินการแทนได้ โดยหนังสือมอบอำนาจต้องทำต่อสถานทูตหรือสถานกงสุลไทยในประเทศที่พำนัก หรือทำในไทยพร้อมสำเนาบัตรประชาชนผู้มอบอำนาจ

ขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส (คร.2) และใบสำคัญการสมรส (คร.3) จากอำเภอ แปลเป็นภาษาปลายทางหรือภาษาอังกฤษ ยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล แล้วนำไปรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศปลายทางในไทย ประเทศที่ต้องการคำแปลโดยนักแปลรับรอง เช่น ออสเตรเลีย (NAATI) หรือกลุ่มสหภาพยุโรป (sworn translator) ให้แปลตามมาตรฐานนั้นเพิ่ม

ไม่ต้องเสมอไป ขั้นตอนสถานทูตส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพฯ แต่บางสัญชาติมีสถานกงสุลกิตติมศักดิ์หรือสถานกงสุลใหญ่ในภูเก็ตที่รับรองเอกสารได้ ส่วนการรับรองคำแปลกรมการกงสุลสามารถให้ตัวแทนดำเนินการแทนที่กรุงเทพฯ ได้ และการจดทะเบียนทำที่อำเภอเมืองภูเก็ต ถลาง หรือกะทู้ ได้ทันที

หลายประเทศไม่ออกหนังสือรับรองความเป็นโสด แนวปฏิบัติคือทำคำให้การรับรองสถานภาพ (affidavit/statutory declaration) ต่อเจ้าหน้าที่กงสุลของประเทศตนในไทย หรือทำต่อโนตารีในประเทศต้นทางแล้วรับรองด้วยอนุสัญญาแฮก จากนั้นแปลเป็นไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ก่อนนำไปยื่นสำนักทะเบียน

สำนักทะเบียนออกใบสำคัญการสมรส (คร.3) และทะเบียนสมรส (คร.2) เป็นภาษาไทย การใช้ต่างประเทศต้องคัดสำเนาที่รับรองจากสำนักทะเบียน แล้วแปลเป็นภาษาอังกฤษและยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ควรคัดสำเนาสำรองไว้หลายชุด เพราะสถานทูตหลายแห่งเก็บชุดต้นฉบับที่รับรองแล้วไว้

นำทะเบียนสมรสต่างประเทศไปรับรองตามกฎหมายของประเทศนั้น แปลเป็นไทย ยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นคำร้องบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนในไทย การบันทึกนี้ทำให้สถานะสมรสปรากฏในระบบทะเบียนราษฎรไทย ซึ่งจำเป็นต่อการทำนิติกรรมและเรื่องมรดก