พื้นฐานการจดทะเบียนสมรสไทย–ต่างชาติ ที่สำนักทะเบียนอำเภอ/เขต

ลำดับมาตรฐานคือ (1) ฝ่ายต่างชาติขอหนังสือรับรองสถานภาพการสมรส (Affirmation of Freedom to Marry) จากสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลของตนในไทย (2) นำหนังสือดังกล่าวไปแปลเป็นภาษาไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล (3) นำเอกสารที่รับรองแล้วพร้อมหนังสือเดินทางและบัตรประชาชนของฝ่ายไทยไปยื่นที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ในประเทศไทย นายทะเบียนจะบันทึกและออกใบสำคัญการสมรส (คร.3) ให้ในวันเดียวหากเอกสารครบถ้วน ตรวจสอบรายละเอียดล่าสุดที่ bora.dopa.go.th และ consular.mfa.go.th

ไม่จำเป็น การจดทะเบียนสมรสยื่นได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตใดก็ได้ทั่วประเทศ ไม่ผูกกับภูมิลำเนาของคู่สมรส อย่างไรก็ตามบางสำนักทะเบียนมีคิวและช่วงเวลารับเรื่องต่างกัน และบางแห่งขอให้นัดหมายล่วงหน้าเมื่อมีคู่สมรสต่างชาติเพราะต้องใช้เวลาตรวจเอกสารแปลมากกว่าปกติ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดให้บุคคลทั้งสองฝ่ายต้องมีอายุ 18 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป (ปรับจากเดิม 17 ปี โดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่มีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2568) ผู้เยาว์ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะต้องได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรม และในกรณีมีเหตุอันสมควรศาลอาจอนุญาตให้สมรสก่อนอายุที่กำหนดได้

ได้ กฎหมายสมรสเท่าเทียม (พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ฉบับที่ 24 พ.ศ. 2567) มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 22 มกราคม 2568 เปลี่ยนถ้อยคำจาก “ชายและหญิง” เป็น “บุคคลสองคน” ทำให้คู่สมรสเพศเดียวกันจดทะเบียนสมรสและมีสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายเช่นเดียวกับคู่สมรสต่างเพศ รวมถึงสิทธิในสินสมรสและการรับมรดก ทั้งนี้การรับรองสถานะในประเทศของคู่สมรสต่างชาติขึ้นกับกฎหมายของประเทศนั้น

ต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คนที่บรรลุนิติภาวะและลงลายมือชื่อในทะเบียนสมรส (คร.2) กฎหมายไม่ได้กำหนดสัญชาติของพยาน ชาวต่างชาติเป็นพยานได้โดยแสดงหนังสือเดินทาง แต่พยานควรสื่อสารเข้าใจสิ่งที่ลงนามได้ บางสำนักทะเบียนอนุญาตให้เจ้าหน้าที่เป็นพยานได้หากไม่มีผู้ติดตาม ควรสอบถามล่วงหน้า

โดยปฏิบัติ นายทะเบียนจะให้มีล่ามเมื่อคู่สมรสฝ่ายหนึ่งไม่เข้าใจภาษาไทย เพราะการจดทะเบียนสมรสต้องแสดงความยินยอมโดยเปิดเผยต่อหน้านายทะเบียน ล่ามมักต้องแสดงบัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทางและลงลายมือชื่อรับรองการแปลในบันทึก บางสำนักทะเบียนกำหนดให้ล่ามไม่ใช่พยานคนเดียวกัน

โดยทั่วไปคือบัตรประจำตัวประชาชนตัวจริง ทะเบียนบ้าน และเอกสารแสดงการเปลี่ยนชื่อ-สกุลหากเคยเปลี่ยน หากเคยสมรสมาก่อนต้องมีใบสำคัญการหย่า (คร.7) หรือมรณบัตรของคู่สมรสเดิม ในบางกรณีนายทะเบียนอาจขอหนังสือรับรองความเป็นโสดจากสำนักทะเบียนท้องที่เพิ่มเติม

คร.2 คือทะเบียนสมรสซึ่งเป็นบันทึกของนายทะเบียนที่คู่สมรสและพยานลงลายมือชื่อ ส่วน คร.3 คือใบสำคัญการสมรสที่มอบให้คู่สมรสเก็บไว้เป็นหลักฐาน เวลาต้องใช้เอกสารในต่างประเทศ หน่วยงานปลายทางมักขอสำเนา คร.2 ที่คัดรับรองจากสำนักทะเบียน เพราะมีรายละเอียดครบกว่าใบสำคัญ

การจดทะเบียนสมรส ณ สำนักทะเบียนในวันและเวลาราชการโดยหลักไม่เสียค่าธรรมเนียม ส่วนการจดทะเบียนนอกสถานที่หรือนอกเวลาราชการมีค่าธรรมเนียมและค่าพาหนะตามระเบียบของแต่ละสำนักทะเบียน สำหรับค่าบริการแปลเอกสาร การรับรองนิติกรณ์ และการเดินเรื่องแทน กรุณาสอบถามเจ้าหน้าที่ของเราทางโทรศัพท์ LINE หรืออีเมล

กฎหมายไทยไม่ได้กำหนดอายุไว้ชัดเจน แต่ทางปฏิบัตินายทะเบียนหลายแห่งรับเอกสารที่ออกไม่เกิน 3–6 เดือน และบางสถานทูตระบุอายุไว้ในเอกสารเอง จึงควรวางแผนให้ขั้นตอนแปล รับรองกงสุล และยื่นสำนักทะเบียน เสร็จภายในกรอบเวลาดังกล่าว

โดยทั่วไปใช้เอกสารจากสถานทูตที่มีเขตอาณาครอบคลุมประเทศไทย ซึ่งมักตั้งอยู่ในกรุงเทพฯ สิงคโปร์ หรือกัวลาลัมเปอร์ หากเอกสารออกจากต่างประเทศ ต้องผ่านการรับรองตามระบบของประเทศนั้นและรับรองโดยสถานเอกอัครราชทูตไทยหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนนำเข้ามาแปลและรับรองในไทย ควรตรวจสอบเส้นทางเอกสารก่อนเดินทาง

ต้องแปลเสมอ สำนักทะเบียนรับเฉพาะเอกสารภาษาไทยหรือเอกสารต่างประเทศที่มีคำแปลภาษาไทยซึ่งได้รับการรับรองจากกรมการกงสุลแล้ว การแปลต้องสะกดชื่อให้ตรงกับหนังสือเดินทางและเอกสารอื่นทุกฉบับ มิฉะนั้นนายทะเบียนอาจให้แก้ไขก่อนรับจดทะเบียน

ลำดับที่ถูกต้องคือ (1) ได้เอกสารต้นฉบับจากสถานทูต (2) แปลเป็นภาษาไทยโดยผู้แปลที่รับผิดชอบคำแปล (3) ยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล ซึ่งให้บริการที่ถนนแจ้งวัฒนะและศูนย์บริการในภูมิภาค (4) นำต้นฉบับพร้อมคำแปลที่ประทับตรารับรองไปยื่นสำนักทะเบียน การข้ามขั้นตอนที่ 3 เป็นสาเหตุการถูกตีกลับที่พบบ่อยที่สุด

ต้องนำต้นฉบับไปแสดงเสมอทั้งที่กรมการกงสุลและที่สำนักทะเบียน เจ้าหน้าที่จะตรวจตราประทับและลายมือชื่อจริงเทียบกับตัวอย่างที่มีอยู่ สำเนาใช้ได้เฉพาะเป็นเอกสารประกอบ และควรเตรียมสำเนาหนังสือเดินทางหน้าที่มีรูปถ่ายพร้อมหน้าตราประทับขาเข้าล่าสุดไปด้วย

มีผล หากทำถูกต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1466 คือทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยานอย่างน้อย 2 คน และต้องจดแจ้งข้อความไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส หากทำหลังจดทะเบียนสมรสแล้ว สัญญานั้นจะไม่มีผลผูกพันในฐานะสัญญาก่อนสมรส และข้อตกลงที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือกฎหมายก็ตกเป็นโมฆะ

ไม่เสมอไป หากทั้งสองฝ่ายตกลงกันได้ สามารถหย่าโดยความยินยอมที่สำนักทะเบียน โดยทำหนังสือหย่าที่มีพยาน 2 คน แล้วจดทะเบียนหย่าเพื่อรับ คร.7 ส่วนกรณีที่อีกฝ่ายไม่ยินยอมหรือไม่อยู่ในไทย ต้องฟ้องหย่าต่อศาลโดยอ้างเหตุหย่าตามกฎหมาย ซึ่งใช้เวลานานกว่ามาก

ไม่ต้อง พระราชบัญญัติชื่อบุคคลให้คู่สมรสตกลงกันได้ว่าจะใช้นามสกุลของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือใช้นามสกุลเดิมของตนต่อไป การเลือกใช้นามสกุลคู่สมรสต้องยื่นคำร้องที่สำนักทะเบียนและตามด้วยการแก้ไขบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และหนังสือเดินทางตามลำดับ

ชาวต่างชาติที่ได้รับอนุญาตให้อยู่ในราชอาณาจักรสามารถขอเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านสำหรับคนต่างด้าว (ท.ร.13) ได้ที่สำนักทะเบียนท้องที่ โดยแสดงหนังสือเดินทาง หลักฐานการได้รับอนุญาตให้อยู่ต่อ และหลักฐานที่พักอาศัย เอกสารนี้มีประโยชน์เมื่อทำธุรกรรมกับธนาคาร ขอใบขับขี่ หรือยื่นเรื่องต่อหน่วยงานราชการ

ขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส (คร.2) และใบสำคัญการสมรส (คร.3) ที่รับรองสำเนาถูกต้องจากสำนักทะเบียน จากนั้นแปลเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาราชการของประเทศปลายทาง ยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล และถ้าประเทศปลายทางกำหนด ให้นำไปรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศนั้นในไทย ควรถามหน่วยงานปลายทางว่าต้องการรับรองกี่ชั้นก่อนเริ่ม

ไม่ได้ การสมรสไม่ได้ให้สิทธิพำนักโดยอัตโนมัติ ผู้ยื่นต้องขอเปลี่ยนประเภทการตรวจลงตราเป็น Non-Immigrant O ฐานสมรส แล้วจึงยื่นขออยู่ต่อครั้งละ 1 ปีที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองในเขตพื้นที่ที่พักอาศัย โดยต้องผ่านหลักเกณฑ์ที่กำหนดและอาจมีการตรวจเยี่ยมบ้าน

ต้องแจ้งเกิดต่อสำนักทะเบียนท้องที่ที่เด็กเกิดภายใน 15 วันนับแต่วันเกิด โดยใช้หนังสือรับรองการเกิดจากโรงพยาบาล (ท.ร.1/1) บัตรประชาชนของมารดาไทย และหนังสือเดินทางของบิดาหรือมารดาต่างชาติ จากนั้นจึงขอสูติบัตรฉบับภาษาอังกฤษหรือคัดสำเนาเพื่อนำไปแจ้งเกิดต่อสถานทูตของอีกประเทศ

ทำได้สามทาง คือ (1) จดทะเบียนสมรสกับมารดาในภายหลัง (2) จดทะเบียนรับรองบุตรที่สำนักทะเบียน ซึ่งต้องได้รับความยินยอมของมารดาและของบุตรตามที่กฎหมายกำหนด หรือ (3) ยื่นคำร้องต่อศาลเมื่อไม่อาจได้รับความยินยอม การรับรองบุตรมีผลต่ออำนาจปกครอง สิทธิรับมรดก และการยื่นวีซ่าให้บุตร

ยื่นได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอเมืองภูเก็ต อำเภอถลาง และอำเภอกะทู้ ซึ่งรับจดทะเบียนสมรสในวันและเวลาราชการ แต่ละแห่งมีปริมาณงานต่างกัน และช่วงฤดูท่องเที่ยวอาจมีคิวมากขึ้น แนะนำให้โทรสอบถามช่วงเวลารับเรื่องและความพร้อมของเจ้าหน้าที่ก่อนเดินทาง โดยเฉพาะเมื่อมีเอกสารแปลหลายฉบับ

เมื่อได้หนังสือรับรองจากสถานทูตแล้ว ขั้นตอนแปลและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุลมักเป็นตัวกำหนดเวลาโดยรวม ประมาณ 2–5 วันทำการขึ้นกับช่องทางที่ใช้ ส่วนขั้นตอนที่สำนักทะเบียนมักเสร็จภายในวันเดียว ทั้งนี้เป็นค่าประมาณ ระยะเวลาจริงขึ้นกับคิวของหน่วยงานและความครบถ้วนของเอกสาร

เราช่วยตรวจรายการเอกสารก่อนนัดสถานทูต จัดทำคำแปลภาษาไทยให้สอดคล้องกับการสะกดในเอกสารทุกฉบับ เดินเรื่องรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ประสานนัดหมายสำนักทะเบียนในภูเก็ต จัดหาล่ามและพยานเมื่อจำเป็น รวมถึงจัดทำสัญญาก่อนสมรสเพื่อจดแจ้งพร้อมการสมรส สำหรับค่าบริการและกรอบเวลาในกรณีของคุณ กรุณาสอบถามเจ้าหน้าที่ทางโทรศัพท์ LINE หรืออีเมล เราไม่รับประกันผลการพิจารณาของหน่วยงาน

สถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกา กรุงเทพฯ ไม่ออกหนังสือรับรองสถานภาพให้โดยตรง แต่ให้ผู้ร้องทำ Affidavit of Freedom to Marry แล้วสาบานตนต่อเจ้าหน้าที่กงสุล (notarial service) โดยต้องนัดหมายออนไลน์ล่วงหน้า จากนั้นนำเอกสารไปแปลเป็นภาษาไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล ก่อนนำไปยื่นที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต ค่าธรรมเนียมงานกงสุลสหรัฐฯ ชำระเป็นดอลลาร์หรือเงินบาทตามอัตราที่สถานทูตประกาศ

สถานเอกอัครราชทูตอังกฤษในไทยไม่ออก CNI สำหรับใช้ในไทยอีกต่อไป แนวปฏิบัติปัจจุบันคือทำ Affirmation/Statutory Declaration ผ่านผู้ให้บริการที่สถานทูตกำหนด (VFS/notary) หรือขอ CNI จากสำนักทะเบียนในสหราชอาณาจักรกรณีมีถิ่นที่อยู่ที่นั่น เอกสารทุกฉบับต้องแปลไทยและผ่านการรับรองคำแปลของกรมการกงสุลก่อนยื่นที่อำเภอ

สถานเอกอัครราชทูตเยอรมนีจะออกหนังสือรับรองสถานภาพให้หลังตรวจเอกสารจากเยอรมนี เช่น สูติบัตรฉบับสมบูรณ์ (Geburtsurkunde) ใบทะเบียนบ้าน (Meldebescheinigung) และคำพิพากษาหย่าถ้ามี ขั้นตอนนี้ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงควรเริ่มล่วงหน้า เมื่อได้หนังสือรับรองแล้วต้องแปลไทยและรับรองที่กรมการกงสุลก่อนยื่นอำเภอ

ต้องแจ้ง ผู้มีสัญชาติญี่ปุ่นต้องยื่นแบบ Kon-in Todoke พร้อมทะเบียนสมรสไทยที่แปลเป็นภาษาญี่ปุ่นต่อสถานเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นในไทยหรือที่ว่าการเขตในญี่ปุ่น ภายในกรอบเวลาที่กำหนด เพื่อบันทึกลงทะเบียนครอบครัว (koseki) มิฉะนั้นสถานะสมรสจะไม่ปรากฏในระบบญี่ปุ่นและมีผลต่อวีซ่าคู่สมรส

ต้องใช้หนังสือรับรองสถานภาพโสดที่ออกโดยหน่วยงานทะเบียนในจีนและผ่านการรับรอง (จีนเป็นภาคีอนุสัญญา Apostille ตั้งแต่ พ.ย. 2566 จึงใช้ Apostille ได้) หรือทำหนังสือรับรองต่อสถานเอกอัครราชทูตจีนในไทย จากนั้นแปลไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุลก่อนยื่นอำเภอ ทะเบียนสมรสไทยที่จะใช้ในจีนต้องผ่าน MFA และรับรองสถานทูตจีนอีกชั้น

หลังจดทะเบียนที่อำเภอในไทย ต้องยื่นรายงานการสมรส (혼인신고) พร้อมทะเบียนสมรสไทยที่แปลเกาหลีและรับรองแล้ว ต่อสถานเอกอัครราชทูตเกาหลีในไทยหรือสำนักงานเขตในเกาหลี ระบบทะเบียนครอบครัวเกาหลีจะบันทึกสถานะสมรสให้ ซึ่งจำเป็นต่อการยื่นวีซ่า F-6 สำหรับคู่สมรสชาวไทย

โดยทั่วไปไม่ได้ สถานทูตส่วนใหญ่ในไทยไม่มีอำนาจประกอบพิธีสมรสตามกฎหมายไทย การสมรสที่มีผลตามกฎหมายไทยต้องจดต่อนายทะเบียนที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตเท่านั้น สถานทูตทำหน้าที่เพียงออกหนังสือรับรองสถานภาพหรือรับจดแจ้งบันทึกการสมรสให้มีผลในประเทศของตน

ไม่มีผลทางกฎหมายในตัวเอง กฎหมายไทยรับรองเฉพาะการจดทะเบียนสมรสต่อนายทะเบียนเท่านั้น พิธีทางศาสนาหรือพิธีตามประเพณีเป็นเรื่องทางสังคม หากต้องการให้เกิดสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย เช่น สินสมรส มรดก หรือวีซ่าฐานสมรส ต้องไปจดทะเบียนที่อำเภอหรือเขตด้วยเสมอ

ควรบันทึก โดยนำทะเบียนสมรสต่างประเทศไปรับรองตามกฎหมายของประเทศนั้น (Apostille หรือรับรองสถานทูตไทย) แปลเป็นไทย รับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต จึงจะเปลี่ยนคำนำหน้า นามสกุล และใช้สิทธิเรื่องสินสมรสหรือมรดกในไทยได้เต็มที่

หากเอกสารครบและคำแปลผ่านการรับรองแล้ว นายทะเบียนมักดำเนินการได้ภายในวันเดียวถึงไม่กี่วันทำการ กรณีอยู่ต่างประเทศสามารถมอบอำนาจให้ญาติหรือตัวแทนดำเนินการแทนได้ โดยหนังสือมอบอำนาจต้องทำต่อสถานทูตหรือสถานกงสุลไทยในประเทศที่พำนัก หรือทำในไทยพร้อมสำเนาบัตรประชาชนผู้มอบอำนาจ

ขอคัดสำเนาทะเบียนสมรส (คร.2) และใบสำคัญการสมรส (คร.3) จากอำเภอ แปลเป็นภาษาปลายทางหรือภาษาอังกฤษ ยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล แล้วนำไปรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศปลายทางในไทย ประเทศที่ต้องการคำแปลโดยนักแปลรับรอง เช่น ออสเตรเลีย (NAATI) หรือกลุ่มสหภาพยุโรป (sworn translator) ให้แปลตามมาตรฐานนั้นเพิ่ม

ได้ ตั้งแต่กฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผลบังคับใช้ในปี 2568 คู่สมรสเพศเดียวกันจดทะเบียนที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขตได้เช่นเดียวกับคู่ต่างเพศ โดยฝ่ายต่างชาติยังต้องมีหนังสือรับรองสถานภาพจากสถานทูตของตน ข้อควรระวังคือบางประเทศไม่รับรองการสมรสเพศเดียวกัน ทะเบียนสมรสไทยจึงอาจใช้ในประเทศนั้นไม่ได้

ถ้าเตรียมเอกสารจากประเทศต้นทางมาครบ กระบวนการในไทยมักใช้เวลาประมาณ 3-5 วันทำการ คือวันนัดสถานทูตออกหนังสือรับรอง 1 วัน แปลและรับรองกรมการกงสุลแบบปกติ 2-3 วันทำการ (หรือด่วน 1 วันทำการ) และจดทะเบียนที่อำเภอ 1 วัน หากคู่สมรสมีประวัติหย่าหรือเอกสารต้องขอจากต่างประเทศจะใช้เวลามากกว่านี้

ไม่ต้องเสมอไป ขั้นตอนสถานทูตส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพฯ แต่บางสัญชาติมีสถานกงสุลกิตติมศักดิ์หรือสถานกงสุลใหญ่ในภูเก็ตที่รับรองเอกสารได้ ส่วนการรับรองคำแปลกรมการกงสุลสามารถให้ตัวแทนดำเนินการแทนที่กรุงเทพฯ ได้ และการจดทะเบียนทำที่อำเภอเมืองภูเก็ต ถลาง หรือกะทู้ ได้ทันที

ค่าจดทะเบียนที่อำเภอไม่มีค่าธรรมเนียมสำหรับการจดในสำนักทะเบียน ค่าใช้จ่ายหลักคือค่างานกงสุลของสถานทูตฝ่ายต่างชาติ (แล้วแต่ประเทศ ประมาณ 1,000-4,000 บาท) ค่าแปลเอกสารหน้าละประมาณ 500-1,000 บาท ค่ารับรองนิติกรณ์กรมการกงสุลฉบับละ 200 บาท (ด่วน 400 บาท) และค่าบริการเดินเรื่องหากใช้ตัวแทน

หลายสำนักทะเบียนกำหนดให้มีล่ามเมื่อคู่สมรสฝ่ายหนึ่งไม่เข้าใจภาษาไทย เพื่อยืนยันว่าคู่สมรสเข้าใจเนื้อหาและให้ความยินยอมโดยสมัครใจ ล่ามต้องแสดงบัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทางและลงนามในเอกสาร บางเขตกำหนดคุณสมบัติล่ามเข้มกว่าที่อื่น จึงควรสอบถามสำนักทะเบียนที่จะยื่นล่วงหน้า

ต้อง หากต้องการให้มีผลตามกฎหมายไทย สัญญาก่อนสมรสต้องทำเป็นหนังสือ ลงนามโดยคู่สมรสและพยานสองคน และจดแจ้งไว้ในทะเบียนสมรสในวันจดทะเบียน ไม่สามารถทำย้อนหลังได้ หากทำสัญญาเป็นภาษาต่างประเทศควรจัดทำฉบับภาษาไทยคู่กันเพื่อให้นายทะเบียนบันทึกได้

การจดทะเบียนสมรสยื่นได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ ไม่ผูกกับภูมิลำเนาตามทะเบียนบ้าน สิ่งที่ต้องเตรียมคือบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทางตัวจริง เอกสารรับรองสถานภาพของฝ่ายต่างชาติที่ผ่านการแปลและรับรองคำแปลแล้ว และพยานสองคนที่บรรลุนิติภาวะ บางสำนักทะเบียนมีคิวหนาแน่นในช่วงฤกษ์ดี ควรโทรยืนยันเวลาทำการล่วงหน้า หากไม่สะดวกจัดเอกสารเอง ทีมงานเราตรวจชุดเอกสารและนัดหมายให้ได้ทั้งกระบวนการ

หลายประเทศไม่ออกหนังสือรับรองความเป็นโสด แนวปฏิบัติคือทำคำให้การรับรองสถานภาพ (affidavit/statutory declaration) ต่อเจ้าหน้าที่กงสุลของประเทศตนในไทย หรือทำต่อโนตารีในประเทศต้นทางแล้วรับรองด้วยอนุสัญญาแฮก จากนั้นแปลเป็นไทยและยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ก่อนนำไปยื่นสำนักทะเบียน

โดยทั่วไปสำนักทะเบียนพิจารณาเอกสารที่ออกใหม่ภายใน 3-6 เดือน และบางแห่งเข้มงวดที่ 3 เดือนสำหรับหนังสือรับรองสถานภาพ แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือเรียงลำดับงานให้ชั้นรับรองคำแปลเสร็จภายใน 30 วันหลังได้เอกสารต้นทาง แล้วยื่นจดทะเบียนทันที เพื่อไม่ให้เอกสารหมดอายุระหว่างรอคิว

สัญญาก่อนสมรสต้องจัดทำและจดแจ้งไว้ในทะเบียนสมรสในวันจดทะเบียน หรือทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยานสองคนแล้วแนบไว้ท้ายทะเบียนสมรส หากทำหลังจดทะเบียนแล้วจะไม่มีผลตามกฎหมาย จึงต้องยกร่างและแปลสองภาษาให้เสร็จก่อนวันนัด ซึ่งเป็นงานที่ควรให้ที่ปรึกษาตรวจถ้อยคำก่อน

หลายประเทศให้การรับรองทะเบียนสมรสไทยเมื่อผ่านการรับรองที่กรมการกงสุลและแปลตามที่ปลายทางกำหนด บางประเทศ เช่น กลุ่มยุโรปภาคพื้นทวีป กำหนดให้บันทึกการสมรสไว้ที่สำนักทะเบียนพลเมืองหรือสถานทูตของตนก่อนใช้สิทธิด้านวีซ่าและสวัสดิการ จึงควรตรวจข้อกำหนดของประเทศนั้นตั้งแต่ต้น

สำนักทะเบียนออกใบสำคัญการสมรส (คร.3) และทะเบียนสมรส (คร.2) เป็นภาษาไทย การใช้ต่างประเทศต้องคัดสำเนาที่รับรองจากสำนักทะเบียน แล้วแปลเป็นภาษาอังกฤษและยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ควรคัดสำเนาสำรองไว้หลายชุด เพราะสถานทูตหลายแห่งเก็บชุดต้นฉบับที่รับรองแล้วไว้

คู่สมรสตกลงใช้นามสกุลเดิมหรือนามสกุลของอีกฝ่ายก็ได้ตามพระราชบัญญัติชื่อบุคคล หากเลือกเปลี่ยน ต้องดำเนินการที่สำนักทะเบียนท้องที่เพื่อออกหลักฐานการเปลี่ยน แล้วจึงแก้ไขบัตรประจำตัวประชาชน ทะเบียนบ้าน หนังสือเดินทาง บัญชีธนาคารและเอกสารสิทธิ ตามลำดับ เพื่อให้ชื่อทุกฉบับตรงกัน

สถานทูตส่วนใหญ่ในไทยไม่รับจดทะเบียนสมรสให้ เพราะการสมรสต้องทำต่อนายทะเบียนตามกฎหมายท้องถิ่น สิ่งที่สถานทูตทำให้ได้คือรับรองลายมือชื่อในคำให้การสถานภาพและออกหนังสือรับรองบางประเภท จึงต้องกลับมาจดที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขตอยู่ดี

กฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผลใช้บังคับแล้ว คู่รักไม่ว่าเพศใดจดทะเบียนสมรสที่สำนักทะเบียนได้ตามเงื่อนไขอายุและเอกสารเช่นเดียวกับคู่ต่างเพศ ประเด็นที่ต้องตรวจเพิ่มคือประเทศปลายทางรับรองสถานะนี้หรือไม่ เพราะการใช้สิทธิด้านวีซ่าหรือมรดกในต่างประเทศขึ้นกับกฎหมายของประเทศนั้น

หากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่เข้าใจภาษาไทย นายทะเบียนจะให้จัดล่ามเพื่อยืนยันว่าคู่สมรสเข้าใจข้อความและสมัครใจ ล่ามต้องแสดงบัตรประจำตัวและลงนามในเอกสาร บางสำนักทะเบียนขอล่ามที่มีหลักฐานความสามารถทางภาษา จึงควรจัดล่ามที่คุ้นเคยกับถ้อยคำทางทะเบียนราษฎร

คัดสำเนาทะเบียนหย่าและใบสำคัญการหย่าที่รับรองจากสำนักทะเบียน แปลเป็นภาษาปลายทาง ยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศปลายทางหรือใช้อนุสัญญาแฮกตามที่ประเทศนั้นกำหนด บางประเทศต้องมีคำพิพากษาหรือคำสั่งศาลประกอบด้วยหากหย่าโดยความยินยอม

นำทะเบียนสมรสต่างประเทศไปรับรองตามกฎหมายของประเทศนั้น แปลเป็นไทย ยื่นรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล แล้วยื่นคำร้องบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียนในไทย การบันทึกนี้ทำให้สถานะสมรสปรากฏในระบบทะเบียนราษฎรไทย ซึ่งจำเป็นต่อการทำนิติกรรมและเรื่องมรดก

พยานเป็นชาวต่างชาติได้ ขอเพียงบรรลุนิติภาวะและแสดงเอกสารแสดงตนที่ใช้ได้ เช่น หนังสือเดินทาง นายทะเบียนจะบันทึกชื่อพยานไว้ในทะเบียนสมรส หากพยานไม่เข้าใจภาษาไทยควรมีล่ามอธิบายเนื้อหาก่อนลงนาม

องค์ประกอบหลักคือค่าธรรมเนียมงานกงสุลของสถานทูตฝ่ายต่างชาติ ค่าแปลเอกสาร ค่าธรรมเนียมรับรองคำแปลที่กรมการกงสุลต่อฉบับ ค่าล่ามหากจำเป็น และค่าเดินทาง การจดทะเบียนที่สำนักทะเบียนในเวลาราชการไม่มีค่าธรรมเนียม ส่วนการขอให้จดนอกสถานที่มีค่าธรรมเนียมและค่าพาหนะตามระเบียบ

ทำได้ทั้งชุด ตั้งแต่ตรวจเอกสารฝ่ายต่างชาติ นัดหมายงานกงสุล จัดคำแปลและยื่นรับรองที่กรมการกงสุล จัดล่ามและพยาน ประสานคิวสำนักทะเบียน จนถึงคัดสำเนาและรับรองเพื่อใช้ต่างประเทศ ทีมงานที่ดูแลงานทะเบียนข้ามชาติมากว่า 15 ปีจะวางลำดับงานให้เอกสารไม่หมดอายุระหว่างทาง และแจ้งความเสี่ยงของแต่ละทางเลือกก่อนเริ่ม