ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา แบบ ภ.ง.ด.90 และ ภ.ง.ด.91

ประมวลรัษฎากร มาตรา 41 วรรคสาม กำหนดว่าผู้ที่อยู่ในประเทศไทยชั่วระยะเวลาหนึ่งหรือหลายระยะรวมกันถึง 180 วันในปีภาษีใด ถือเป็นผู้อยู่ในประเทศไทยสำหรับปีภาษีนั้น ในทางปฏิบัติจึงมักอ้างถึงกันว่าเกณฑ์ 180 วันหรือ 183 วัน โดยกรมสรรพากรใช้ตัวเลข 180 วันขึ้นไปตามตัวบท ปีภาษีของบุคคลธรรมดาคือปีปฏิทิน 1 มกราคมถึง 31 ธันวาคม และการนับไม่จำเป็นต้องต่อเนื่อง วันที่เดินทางเข้าและออกที่มีตราประทับในหนังสือเดินทางเป็นหลักฐานสำคัญ

ภ.ง.ด.91 ใช้สำหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามมาตรา 40(1) อย่างเดียว ส่วน ภ.ง.ด.90 ใช้เมื่อมีเงินได้ประเภทอื่นร่วมด้วย เช่น ค่าวิชาชีพอิสระ ค่าเช่า ดอกเบี้ย เงินปันผล หรือเงินได้จากธุรกิจ กำหนดยื่นแบบกระดาษคือภายในวันที่ 31 มีนาคมของปีถัดไป ส่วนการยื่นผ่านระบบ e-Filing กรมสรรพากรมักขยายเวลาให้อีกราว 8 วัน ควรตรวจประกาศขยายเวลาของแต่ละปีจากเว็บไซต์กรมสรรพากรก่อนยื่น

เป็นอัตราก้าวหน้าแบบขั้นบันไดจากเงินได้สุทธิ เริ่มที่ยกเว้นสำหรับเงินได้สุทธิส่วนแรก แล้วไล่ขึ้นเป็นขั้น ๆ จนถึงอัตราสูงสุด 35% สำหรับเงินได้สุทธิส่วนที่เกินห้าล้านบาท เงินได้สุทธิคำนวณจากเงินได้พึงประเมินหักค่าใช้จ่ายตามประเภทเงินได้ แล้วหักค่าลดหย่อนอีกชั้นหนึ่ง อัตราและขั้นบันไดประกาศไว้ในเว็บไซต์กรมสรรพากร ควรตรวจปีต่อปีเพราะมีการปรับปรุงเป็นระยะ

ผู้มีเงินได้ที่เป็นผู้อยู่ในประเทศไทยใช้ค่าลดหย่อนได้เช่นเดียวกับคนไทยตามเงื่อนไขของแต่ละรายการ เช่น ค่าลดหย่อนส่วนตัว คู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ บุตร บิดามารดาที่เข้าเงื่อนไข เบี้ยประกันสุขภาพและประกันชีวิตที่ทำกับบริษัทในไทย เงินสมทบกองทุนประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และดอกเบี้ยเงินกู้เพื่อที่อยู่อาศัยในไทย เอกสารพิสูจน์ความสัมพันธ์ เช่น ทะเบียนสมรสหรือสูติบัตรจากต่างประเทศ ต้องมีคำแปลที่รับรองแล้วเมื่อเจ้าหน้าที่ขอ

ภ.ง.ด.94 คือแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาครึ่งปี สำหรับผู้มีเงินได้ตามมาตรา 40(5) ถึง 40(8) เช่น ค่าเช่า วิชาชีพอิสระ รับเหมา และเงินได้จากธุรกิจ โดยนำเงินได้ที่ได้รับระหว่างเดือนมกราคมถึงมิถุนายนมายื่นภายในเดือนกันยายนของปีเดียวกัน ภาษีที่ชำระตามแบบครึ่งปีนำไปเป็นเครดิตหักออกจากภาษีตามแบบประจำปีได้ ผู้มีเงินเดือนอย่างเดียวไม่ต้องยื่นแบบนี้

ได้ ระบบ e-Filing ของกรมสรรพากรรองรับแบบ ภ.ง.ด.90, 91, 94 และแบบของนิติบุคคล ผู้ใช้ต้องลงทะเบียนขอรหัสผ่านครั้งแรกและยืนยันตัวตนตามขั้นตอนของระบบ ข้อดีคือได้เวลายื่นเพิ่มตามประกาศขยายเวลา ระบบคำนวณให้อัตโนมัติ และติดตามสถานะคืนภาษีได้ ผู้ที่ไม่มีเลขบัตรประชาชนไทยใช้เลขประจำตัวผู้เสียภาษี 13 หลักในการลงทะเบียนแทน

แจ้งความประสงค์ขอคืนในแบบแสดงรายการที่ยื่น กรมสรรพากรอาจขอเอกสารเพิ่มเติม เช่น หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายตามมาตรา 50 ทวิ และหลักฐานค่าลดหย่อน การคืนเงินปัจจุบันเน้นผ่านพร้อมเพย์ที่ผูกกับเลขประจำตัวผู้เสียภาษีหรือเลขบัตรประชาชน ผู้ที่ไม่มีพร้อมเพย์อาจได้รับเป็นหนังสือให้ไปรับที่ธนาคารตามที่กรมสรรพากรกำหนด ควรตรวจสอบวิธีคืนที่ใช้อยู่ในปีนั้นกับสำนักงานพื้นที่

ที่พบบ่อยในภาคธุรกิจคือค่าบริการและค่าจ้างทำของหักในอัตรา 3% ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์ 5% ค่าโฆษณา 2% ค่าวิชาชีพอิสระ 3% สำหรับผู้รับที่เป็นนิติบุคคลไทย ส่วนเงินเดือนหักตามฐานภาษีที่คำนวณทั้งปี การจ่ายให้ผู้รับในต่างประเทศมีอัตราเฉพาะและอาจลดได้ตามอนุสัญญาภาษีซ้อน อัตราจริงขึ้นกับประเภทเงินได้และสถานะผู้รับ ควรตรวจกับคำสั่งกรมสรรพากรที่เกี่ยวข้องก่อนหัก

ผู้ประกอบการที่มีรายรับจากการขายสินค้าหรือให้บริการเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี มีหน้าที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายใน 30 วันนับแต่วันที่รายรับเกินเกณฑ์ ผู้ที่ยังไม่ถึงเกณฑ์จดทะเบียนโดยสมัครใจได้ ซึ่งมักทำเมื่อคู่ค้าต้องการใบกำกับภาษี หรือเมื่อธุรกิจต้องขอคืนภาษีซื้อ อัตราภาษีมูลค่าเพิ่มที่จัดเก็บอยู่ในปัจจุบันคือ 7% ตามพระราชกฤษฎีกาที่ต่ออายุเป็นช่วง ๆ

นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่หนึ่งคนขึ้นไปต้องขึ้นทะเบียนนายจ้างและขึ้นทะเบียนผู้ประกันตนกับสำนักงานประกันสังคมภายในสามสิบวันนับแต่วันที่รับลูกจ้าง และนำส่งเงินสมทบภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป ลูกจ้างต่างชาติที่ทำงานถูกกฎหมายอยู่ในระบบประกันสังคมเช่นเดียวกับลูกจ้างไทย เงินสมทบส่วนของลูกจ้างใช้เป็นค่าลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาได้

คำสั่งกรมสรรพากรที่ ป.161/2566 และ ป.162/2566 กำหนดว่า ผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีในไทย (อยู่ในไทยตั้งแต่ 180 วันในปีภาษี) ที่มีเงินได้จากแหล่งต่างประเทศ และนำเงินได้นั้นเข้ามาในไทยในปีภาษีใด ต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในปีภาษีที่นำเข้ามา ต่างจากแนวปฏิบัติเดิมที่ยกเว้นเมื่อนำเข้าข้ามปี ทั้งนี้ ป.162/2566 คุ้มครองเงินได้ที่เกิดขึ้นก่อนวันที่ 1 มกราคม 2567 ให้ไม่อยู่ในบังคับของหลักเกณฑ์ใหม่ จึงควรแยกบัญชีและเก็บหลักฐานวันที่เกิดเงินได้ให้ชัดเจน เช่น statement, เอกสารขายหุ้น หรือสัญญาซื้อขาย

ยื่นแบบ ล.ป.10.1 ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขาตามที่พักอาศัย พร้อมหนังสือเดินทาง หน้าวีซ่าและตราประทับเข้าเมืองล่าสุด ใบอนุญาตทำงานหรือหลักฐานเงินได้ และหลักฐานที่อยู่ในไทย เช่น สัญญาเช่า ทะเบียนบ้านหรือใบ ทม.30 โดยทั่วไปออกเลขให้ภายในวันเดียวและไม่มีค่าธรรมเนียม เลข TIN จำเป็นสำหรับการยื่น ภ.ง.ด.90/91 การขอคืนภาษีหัก ณ ที่จ่าย และการขอหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ทางภาษี R.O.22

ขอที่กองบริหารภาษีธุรกิจขนาดใหญ่หรือสำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่ยื่นแบบ โดยแสดงหลักฐานว่าอยู่ในไทยถึง 180 วันในปีภาษี และได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีแล้ว เอกสารนี้ใช้ยื่นต่อหน่วยงานภาษีต่างประเทศเพื่อขอลดอัตราภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามอนุสัญญาภาษีซ้อน เช่น เงินปันผล ดอกเบี้ย ค่าสิทธิ ระยะเวลาพิจารณาโดยทั่วไป 15–30 วันทำการ และมักต้องแปลพร้อมรับรองก่อนใช้ในต่างประเทศ

ณ วันโอนที่สำนักงานที่ดินโดยทั่วไปมีสี่รายการ คือ ค่าธรรมเนียมการโอน 2% ของราคาประเมิน ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% หากถือครองไม่ถึง 5 ปีและไม่มีชื่อในทะเบียนบ้านครบ 1 ปี หรืออากรแสตมป์ 0.5% เมื่อไม่เข้าเกณฑ์ภาษีธุรกิจเฉพาะ และภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายซึ่งคำนวณแบบขั้นบันไดตามจำนวนปีที่ถือครองสำหรับบุคคลธรรมดา ผู้ขายชาวต่างชาติที่ต้องการนำเงินออกนอกประเทศควรเก็บหลักฐาน FET หรือใบรับรองการโอนเงินตอนซื้อไว้ด้วย

ภ.ง.ด.91 ใช้สำหรับผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานประเภทเดียว (เงินได้พึงประเมินมาตรา 40(1)) ส่วน ภ.ง.ด.90 ใช้เมื่อมีเงินได้ประเภทอื่นร่วมด้วย เช่น ค่าเช่า ค่าวิชาชีพอิสระ เงินปันผล ดอกเบี้ย หรือเงินได้จากต่างประเทศที่นำเข้ามาในไทย หากไม่แน่ใจให้เลือก ภ.ง.ด.90 เพราะครอบคลุมกว้างกว่า การยื่นผิดแบบไม่ถือเป็นความผิดร้ายแรงแต่ทำให้ต้องยื่นแบบเพิ่มเติมและอาจล่าช้า

ยื่นแบบกระดาษภายในวันที่ 31 มีนาคมของปีถัดจากปีภาษี ส่วนการยื่นผ่านระบบ e-Filing ของกรมสรรพากรมักได้รับการขยายเวลาออกไปอีกประมาณ 8 วันตามประกาศรายปี ควรตรวจประกาศของแต่ละปีที่ rd.go.th เพราะวันสิ้นสุดไม่คงที่ทุกปี การยื่นก่อนกำหนดยังช่วยให้ได้รับเงินคืนภาษีเร็วขึ้น

ขอคืนได้โดยยื่นแบบ ภ.ง.ด.90 หรือ 91 และระบุความประสงค์ขอคืนในแบบ พร้อมแนบหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ทุกฉบับ กรมสรรพากรอาจขอเอกสารเพิ่มเติมเพื่อตรวจสอบก่อนคืนเงิน การผูกพร้อมเพย์กับเลขประจำตัวผู้เสียภาษีหรือหนังสือเดินทางช่วยให้รับเงินคืนเร็วขึ้น กรณีชาวต่างชาติที่ไม่มีบัญชีพร้อมเพย์จะได้รับเป็นเช็คหรือโอนตามช่องทางที่กรมกำหนด

ทำได้ ประมวลรัษฎากรเปิดทางให้คู่สมรสเลือกยื่นรวมหรือแยกยื่นเงินได้แต่ละประเภท การเลือกวิธีมีผลต่อค่าลดหย่อนและฐานภาษี จึงควรคำนวณเปรียบเทียบทั้งสองแบบก่อนตัดสินใจ เอกสารที่ต้องใช้เพิ่มคือทะเบียนสมรสและเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของทั้งสองฝ่าย หากทะเบียนสมรสจดในต่างประเทศต้องแปลและผ่านนิติกรณ์ก่อน

ผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีใช้ค่าลดหย่อนได้เช่นเดียวกับคนไทยตามเงื่อนไขของแต่ละรายการ เช่น ค่าลดหย่อนส่วนตัว คู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ บุตร เบี้ยประกันชีวิตและประกันสุขภาพที่ทำกับบริษัทในไทย กองทุนรวมเพื่อการออมตามเงื่อนไข และดอกเบี้ยเงินกู้ยืมเพื่อที่อยู่อาศัยในไทย รายการที่ทำกับผู้ให้บริการต่างประเทศส่วนใหญ่ใช้ลดหย่อนไม่ได้

ในวันโอนที่สำนักงานที่ดินมีค่าธรรมเนียมการโอน ภาษีธุรกิจเฉพาะหรืออากรแสตมป์อย่างใดอย่างหนึ่ง และภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายซึ่งคำนวณจากราคาประเมินและจำนวนปีที่ถือครอง ผู้ขายที่เป็นบุคคลธรรมดาสามารถเลือกนำเงินได้จากการขายอสังหาริมทรัพย์มารวมคำนวณในแบบ ภ.ง.ด.90 หรือไม่ก็ได้ตามเงื่อนไข ควรคำนวณทั้งสองทางก่อนตัดสินใจ

ควรเก็บอย่างน้อย 5 ปีนับจากวันยื่นแบบ เพราะเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจออกหมายเรียกตรวจสอบย้อนหลังภายในกรอบเวลาที่ประมวลรัษฎากรกำหนด เอกสารที่ควรเก็บได้แก่ แบบที่ยื่นและใบเสร็จ หนังสือรับรอง 50 ทวิ statement ธนาคาร เอกสารแหล่งเงินได้ต่างประเทศ และหลักฐานค่าลดหย่อนทุกรายการ

กลุ่ม Work-from-Thailand Professional และผู้ที่เข้าเงื่อนไขตามพระราชกฤษฎีกาที่เกี่ยวข้อง ได้อัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแบบคงที่ร้อยละสิบเจ็ดสำหรับเงินได้จากการจ้างงานในไทยตามที่กำหนด และเงินได้จากแหล่งต่างประเทศบางกรณีได้รับยกเว้นตามเงื่อนไข สิทธิเหล่านี้ผูกกับการคงสถานะ LTR และการปฏิบัติตามเงื่อนไขรายปี หากขาดคุณสมบัติสิทธิจะสิ้นสุด ควรทบทวนสถานะทุกปีก่อนยื่นแบบ

ในวันโอนที่สำนักงานที่ดินมีค่าธรรมเนียมการโอน ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายที่คำนวณจากราคาประเมินและจำนวนปีที่ถือครอง อากรแสตมป์หรือภาษีธุรกิจเฉพาะกรณีถือครองไม่ถึงห้าปี ผู้ขายที่เป็นบุคคลธรรมดาสามารถเลือกไม่นำเงินได้จากการขายอสังหาริมทรัพย์ที่ได้มาโดยไม่มุ่งค้ามารวมคำนวณปลายปีได้ตามเงื่อนไข ควรคำนวณล่วงหน้าเพราะยอดหัก ณ ที่จ่ายมักสูงกว่าที่ผู้ขายคาด

ค่าเช่าเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(5) ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 สำหรับครึ่งปีแรกภายในเดือนกันยายน และ ภ.ง.ด.90 สำหรับทั้งปีภายในเดือนมีนาคมของปีถัดไป หักค่าใช้จ่ายได้ตามอัตราเหมาหรือตามจริงเมื่อมีหลักฐาน ผู้เช่าที่เป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายร้อยละห้าและออกหนังสือรับรองให้ ซึ่งนำมาเครดิตได้ตอนยื่นแบบ

โดยหลักใช้สิทธิเช่นเดียวกับคนไทยเมื่อเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษี เช่น ค่าลดหย่อนส่วนตัว คู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ บุตร เบี้ยประกันสุขภาพและประกันชีวิตตามเงื่อนไข เงินสมทบประกันสังคม ดอกเบี้ยเงินกู้ซื้อที่อยู่อาศัยในไทย และเงินบริจาค เอกสารต้องระบุชื่อผู้เสียภาษีตรงกับหนังสือเดินทางและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี มิฉะนั้นเจ้าหน้าที่จะตัดสิทธิเมื่อตรวจสอบ

กลุ่มผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานกับกิจการเป้าหมายได้อัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแบบคงที่ตามพระราชกฤษฎีกาที่เกี่ยวข้อง และบางกลุ่มได้รับยกเว้นภาษีสำหรับเงินได้จากต่างประเทศตามเงื่อนไขที่กำหนด สิ่งที่ต้องระวังคือสิทธิผูกกับคุณสมบัติที่ยื่นไว้ หากเปลี่ยนนายจ้างหรือลักษณะงานต้องแจ้งและอาจเสียสิทธิ ควรตรวจสอบทุกปีก่อนยื่นแบบ