ร่างและตรวจสัญญาสองภาษาสำหรับชาวต่างชาติ

กฎหมายไทยไม่ได้บังคับว่าสัญญาทั่วไปต้องทำเป็นภาษาไทย ป.พ.พ. ใช้หลักเสรีภาพในการทำสัญญา แต่เมื่อนำคดีขึ้นสู่ศาลไทย เอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยประกอบ จึงนิยมทำสัญญาสองภาษาและกำหนดข้อสัญญาว่าฉบับภาษาใดใช้บังคับหากถ้อยคำขัดกัน หากไม่กำหนดไว้ ศาลจะต้องตีความจากเจตนาของคู่สัญญา ซึ่งเปิดช่องให้เกิดข้อพิพาทเพิ่ม

ดูสี่จุดหลักก่อนเสมอ หนึ่ง คู่สัญญาและผู้มีอำนาจลงนามตรงกับหนังสือรับรองนิติบุคคลของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าหรือไม่ สอง ขอบเขตหน้าที่และเงื่อนไขการชำระเงินชัดเจนวัดผลได้หรือไม่ สาม ข้อกำหนดเรื่องกฎหมายที่ใช้บังคับและวิธีระงับข้อพิพาท และสี่ เงื่อนไขการเลิกสัญญาและผลของการเลิก หากผู้ลงนามไม่มีอำนาจตามหนังสือรับรอง สัญญาอาจไม่ผูกพันนิติบุคคลนั้น

คู่สัญญากำหนดกฎหมายที่ใช้บังคับต่างประเทศได้ในสัญญาที่มีจุดเกาะเกี่ยวระหว่างประเทศ แต่ต้องไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และเมื่อจะบังคับในไทย ผู้ที่อ้างกฎหมายต่างประเทศมีภาระพิสูจน์เนื้อหาของกฎหมายนั้นต่อศาลไทย ในทางปฏิบัติ หากทรัพย์สินและคู่กรณีอยู่ในไทย การเลือกอนุญาโตตุลาการในไทยหรือศาลไทยมักบังคับได้เร็วกว่า

ได้ ป.พ.พ. มาตรา 383 ให้อำนาจศาลลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงเป็นจำนวนพอสมควรได้ โดยพิจารณาทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่เพียงความเสียหายที่เป็นตัวเงิน ดังนั้นการตั้งค่าปรับสูงมากไม่ได้แปลว่าจะได้เต็มจำนวน ควรกำหนดค่าเสียหายที่ประมาณการได้อย่างสมเหตุสมผลและมีที่มาของตัวเลข

ต้องจดทะเบียน ป.พ.พ. มาตรา 538 กำหนดว่าการเช่าอสังหาริมทรัพย์เกินสามปีหรือกำหนดตลอดอายุผู้เช่าหรือผู้ให้เช่า หากมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ จะฟ้องร้องบังคับคดีได้เพียงสามปี การจดทะเบียนทำที่สำนักงานที่ดินที่ทรัพย์ตั้งอยู่ สัญญาเช่า 30 ปีที่ไม่จดทะเบียนจึงบังคับได้เพียงสามปีเท่านั้น

ดูสถานะของเงินก่อนว่าเป็นมัดจำตาม ป.พ.พ. มาตรา 377 ถึง 378 หรือเป็นการชำระราคาบางส่วน ถ้าผู้ขายเป็นฝ่ายผิดสัญญา ผู้ซื้อมีสิทธิเรียกคืนและเรียกค่าเสียหายได้ ขั้นตอนปฏิบัติคือรวบรวมสัญญาจะซื้อจะขาย ใบเสร็จ และหลักฐานการติดต่อ แล้วมีหนังสือบอกกล่าวกำหนดเวลาให้ปฏิบัติตามสัญญา หากยังเพิกเฉยจึงบอกเลิกสัญญาและฟ้องเรียกเงินคืน สำหรับโครงการจัดสรรและอาคารชุด ยังร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคได้อีกทาง

ขึ้นกับประเภทธุรกิจ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ห้ามหรือจำกัดธุรกิจตามบัญชี 1 ถึง 3 หากธุรกิจไม่อยู่ในบัญชีต้องห้าม ต่างชาติถือหุ้นได้ถึงร้อยละ 100 ส่วนธุรกิจในบัญชี 2 และ 3 ต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือหนังสือรับรองจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า นอกจากนี้ยังมีช่องทางพิเศษ เช่น การส่งเสริมการลงทุนของบีโอไอ และสนธิสัญญาไมตรีไทย–สหรัฐฯ

ควรมีอย่างน้อยหกเรื่อง องค์ประชุมและเรื่องที่ต้องได้มติพิเศษ อำนาจและการถอดถอนกรรมการ นโยบายเงินปันผลและการเพิ่มทุน ข้อจำกัดการโอนหุ้นและสิทธิซื้อก่อน ทางออกกรณีติดขัดในการตัดสินใจ และวิธีระงับข้อพิพาท ข้อควรทราบคือสัญญาระหว่างผู้ถือหุ้นผูกพันเฉพาะคู่สัญญา หากต้องการให้ผูกพันบริษัทและบุคคลภายนอก ต้องสะท้อนลงในข้อบังคับบริษัทที่จดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าด้วย

สิทธิเรียกร้องทั่วไปที่ไม่มีกฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นมีอายุความสิบปีตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/30 ส่วนคดีละเมิดมีอายุความหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน แต่ไม่เกินสิบปีนับแต่วันทำละเมิดตามมาตรา 448 ขณะที่สิทธิเรียกร้องค่าจ้างและเงินค้างจ่ายบางประเภทมีอายุความสองปีตามมาตรา 193/34 การปล่อยเวลาผ่านไปทำให้เสียสิทธิได้ จึงควรประเมินอายุความก่อนเจรจา

มีผล พ.ร.บ.อนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 กำหนดว่าเมื่อคู่สัญญาตกลงให้ระงับข้อพิพาทโดยอนุญาโตตุลาการ หากฝ่ายหนึ่งนำคดีไปฟ้องศาล อีกฝ่ายยื่นคำร้องขอให้ศาลจำหน่ายคดีเพื่อไปสู่อนุญาโตตุลาการได้ ข้อสัญญาควรระบุสถาบัน จำนวนอนุญาโตตุลาการ สถานที่ดำเนินกระบวน และภาษาที่ใช้ ให้ครบ มิฉะนั้นจะเสียเวลาโต้แย้งกันเรื่องกระบวนการก่อนเข้าเนื้อหา

ที่ใช้กันมากมีสองแห่ง สถาบันอนุญาโตตุลาการ (THAC) ซึ่งเป็นองค์การมหาชนภายใต้กฎหมายเฉพาะ และสถาบันอนุญาโตตุลาการ (TAI) ในสังกัดสำนักงานศาลยุติธรรม ทั้งสองแห่งมีข้อบังคับ ตารางค่าธรรมเนียม และบัญชีรายชื่ออนุญาโตตุลาการเผยแพร่บนเว็บไซต์ นอกจากนี้คู่สัญญาข้ามชาติยังเลือกสถาบันต่างประเทศได้ แต่ควรคำนึงถึงขั้นตอนการบังคับคำชี้ขาดในไทยด้วย

ได้ ประเทศไทยเป็นภาคีอนุสัญญานิวยอร์กว่าด้วยการยอมรับและบังคับตามคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศ และรับหลักการดังกล่าวไว้ใน พ.ร.บ.อนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2545 ผู้ชนะต้องยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจภายในสามปีนับแต่วันที่อาจบังคับได้ พร้อมต้นฉบับคำชี้ขาดและสัญญาอนุญาโตตุลาการ และคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้อง ศาลปฏิเสธการบังคับได้เฉพาะเหตุที่กฎหมายกำหนดไว้อย่างจำกัด

ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนของสถานีตำรวจท้องที่ที่เกิดเหตุ พร้อมหลักฐาน เช่น สลิปโอนเงิน ข้อความสนทนา สัญญา และข้อมูลบัญชีปลายทาง กรณีเป็นอาชญากรรมทางเทคโนโลยียังแจ้งผ่านศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมออนไลน์ได้อีกทาง สิ่งสำคัญคือขอสำเนาบันทึกประจำวันหรือรายงานประจำวันไว้เป็นหลักฐาน และตรวจว่าข้อความในบันทึกเป็นการร้องทุกข์ให้ดำเนินคดี ไม่ใช่เพียงลงบันทึกไว้เป็นหลักฐาน

ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา Apostille ของ HCCH โดยจะมีผลใช้บังคับกับประเทศไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 ก่อนถึงวันดังกล่าว เอกสารยังต้องใช้ลำดับนิติกรณ์และการรับรองโดยสถานทูตตามเดิม เมื่อมีผลแล้ว เอกสารที่ใช้ระหว่างไทยกับประเทศภาคีจะลดขั้นตอนเหลือการออกใบ Apostille จากหน่วยงานผู้มีอำนาจ ควรตรวจกับหน่วยงานปลายทางเสมอเพราะบางหน่วยงานยังกำหนดคำแปลรับรองเพิ่ม

ใช้บังคับได้ คู่สัญญาเลือกภาษาได้อย่างเสรี แต่เมื่อยื่นต่อศาลไทยต้องมีคำแปลภาษาไทยที่ถูกต้อง และในทางปฏิบัติศาลจะพิจารณาจากคำแปลนั้น จึงเกิดความเสี่ยงว่าถ้อยคำทางเทคนิคถูกแปลคลาดเคลื่อน แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือทำสัญญาแบบสองภาษาในฉบับเดียว พร้อมข้อกำหนดว่าหากข้อความขัดกันให้ยึดภาษาใดเป็นหลัก และให้ผู้แปลด้านกฎหมายตรวจก่อนลงนาม

โดยหลักศาลไทยยอมรับข้อตกลงเลือกกฎหมายและข้อตกลงอนุญาโตตุลาการ และไทยเป็นภาคีอนุสัญญานิวยอร์กจึงบังคับตามคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศได้ผ่านกระบวนการร้องขอต่อศาล อย่างไรก็ตามศาลจะไม่บังคับตามข้อกำหนดที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และเรื่องที่กฎหมายไทยกำหนดเขตอำนาจไว้เฉพาะ เช่น สิทธิในที่ดิน ยังต้องดำเนินการในไทย

ไม่ได้โดยอัตโนมัติ ประเทศไทยไม่มีกฎหมายรับรองและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศเป็นการทั่วไป ผู้ชนะคดีจึงต้องนำข้อเท็จจริงมาฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศที่รับรองและแปลถูกต้องเป็นพยานหลักฐานสำคัญ ต่างจากคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศซึ่งบังคับได้ตามอนุสัญญานิวยอร์ก จุดนี้จึงมีผลต่อการเลือกกลไกระงับข้อพิพาทตั้งแต่ตอนร่างสัญญา

ตรวจใบอนุญาตว่าความและสถานะสมาชิกสภาทนายความ ขอสัญญาจ้างว่าความเป็นลายลักษณ์อักษรที่ระบุขอบเขตงาน ค่าจ้าง เงื่อนไขค่าใช้จ่ายจริง และรอบการรายงานความคืบหน้า หลีกเลี่ยงทนายที่รับปากผลคดีล่วงหน้า เพราะไม่มีทนายใดยืนยันคำพิพากษาของศาลได้ และควรให้โอนเงินเข้าบัญชีสำนักงานพร้อมใบเสร็จทุกครั้ง ไม่ใช่บัญชีส่วนตัวโดยไม่มีหลักฐาน

สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์เกิน 3 ปีต้องจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิฉะนั้นบังคับได้เพียง 3 ปี ส่วนเงินประกันความเสียหายผู้ให้เช่าต้องคืนเมื่อสิ้นสัญญา หักได้เฉพาะความเสียหายที่พิสูจน์ได้จริง ไม่ใช่การเสื่อมสภาพตามปกติ หลักฐานที่ชี้ขาดคดีคือภาพถ่ายวันเข้าและวันออก บันทึกสภาพห้อง และหลักฐานการชำระเงิน ข้อพิพาทมูลค่าไม่สูงมักจบเร็วกว่าด้วยการไกล่เกลี่ยหรือคดีมโนสาเร่

อย่างน้อยควรมีขอบเขตงานและเกณฑ์การส่งมอบที่วัดได้ เงื่อนไขและกำหนดชำระเงินพร้อมดอกเบี้ยผิดนัด ข้อจำกัดความรับผิดและเบี้ยปรับ ข้อรักษาความลับ ข้อกำหนดเรื่องความเป็นเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญา เหตุสุดวิสัย เงื่อนไขการเลิกสัญญา และกลไกระงับข้อพิพาทที่ระบุกฎหมายที่ใช้บังคับกับเขตอำนาจ พร้อมภาคผนวกยืนยันตัวตนผู้มีอำนาจลงนามตามหนังสือรับรองบริษัท

โดยหลักทั่วไปอายุความคือสิบปีหากกฎหมายไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น สัญญาซื้อขายทางการค้าและค่าจ้างบางประเภทมีอายุความสองปี ค่าเช่าหรือดอกเบี้ยค้างชำระมักห้าปี ส่วนละเมิดคือหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด แต่ไม่เกินสิบปีนับแต่วันทำละเมิด เนื่องจากรายละเอียดต่างกันตามลักษณะมูลหนี้ ควรให้ทนายตรวจอายุความก่อนเจรจา เพราะการปล่อยเวลาอาจทำให้เสียสิทธิฟ้องคดีถาวร

เริ่มจากรวบรวมหลักฐานทั้งหมด สัญญา สลิปโอนเงิน ข้อความสนทนา และประกาศโฆษณา จากนั้นส่งหนังสือบอกกล่าวทวงถามอย่างเป็นทางการโดยกำหนดเวลาชำระคืน หากไม่ได้ผลจึงพิจารณาฟ้องคดีแพ่งเรียกเงินคืน หรือแจ้งความหากเข้าข่ายฉ้อโกงที่มีเจตนาทุจริตมาแต่ต้น คดีทุนทรัพย์ไม่สูงอาจใช้ช่องทางคดีมโนสาเร่หรือคดีผู้บริโภคซึ่งเสียค่าใช้จ่ายน้อยกว่า ควรให้ทนายประเมินช่องทางที่คุ้มค่าที่สุดก่อนตัดสินใจ

บังคับใช้ได้หากมีองค์ประกอบครบตามกฎหมายและไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อย แต่เมื่อนำขึ้นสู่ศาลไทยต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้อง ซึ่งคุณภาพคำแปลอาจกลายเป็นประเด็นข้อพิพาทเองได้ แนวปฏิบัติที่ดีคือทำสัญญาสองภาษาในฉบับเดียว ระบุภาษาที่ใช้บังคับเมื่อข้อความขัดกัน ระบุกฎหมายที่ใช้บังคับและเขตอำนาจศาล และให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจศัพท์กฎหมายก่อนลงนาม

ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ศาลมีอำนาจปรับลดข้อสัญญาที่ทำให้ฝ่ายหนึ่งได้เปรียบเกินสมควรให้เหลือเพียงเท่าที่เป็นธรรม เช่น เบี้ยปรับที่สูงเกินส่วน การริบเงินมัดจำทั้งหมดโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายจริง หรือข้อยกเว้นความรับผิดที่กว้างเกินไป ผู้เช่าหรือลูกจ้างจึงยังมีทางต่อสู้แม้ลงนามไปแล้ว แต่ต้องมีพยานหลักฐานแสดงความเสียหายจริงประกอบการพิจารณาของศาล

ศาลไทยส่งเสริมการไกล่เกลี่ยทั้งก่อนฟ้องและระหว่างพิจารณาคดี ข้อดีคือประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย รักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ และผลการไกล่เกลี่ยที่ศาลรับรองมีผลบังคับได้เช่นเดียวกับคำพิพากษาตามยอม สำหรับชาวต่างชาติยังช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องเดินทางมาศาล อย่างไรก็ตามควรให้ทนายตรวจร่างสัญญาประนีประนอมอย่างละเอียด เพราะเมื่อทำแล้วโดยหลักจะยกข้อพิพาทเดิมขึ้นฟ้องใหม่ไม่ได้

โดยหลักไม่ได้ ประเทศไทยไม่มีกฎหมายรับรองและบังคับตามคำพิพากษาของศาลต่างประเทศโดยตรง ผู้ชนะคดีมักต้องฟ้องเป็นคดีใหม่ในศาลไทย โดยใช้คำพิพากษาต่างประเทศเป็นพยานหลักฐานสำคัญ ต่างจากคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการต่างประเทศซึ่งไทยเป็นภาคีอนุสัญญานิวยอร์กและมีกฎหมายรองรับการบังคับตามได้ จึงเป็นเหตุผลที่สัญญาข้ามประเทศจำนวนมากเลือกใช้อนุญาโตตุลาการ

เหมาะในหลายกรณี เพราะคำชี้ขาดบังคับได้ในประเทศภาคีอนุสัญญานิวยอร์กจำนวนมาก กระบวนการเป็นความลับ เลือกภาษาและผู้ชี้ขาดที่เชี่ยวชาญเฉพาะด้านได้ ข้อจำกัดคือค่าใช้จ่ายเริ่มต้นสูงกว่าและการอุทธรณ์ทำได้จำกัดมาก ควรเขียนข้อสัญญาอนุญาโตตุลาการให้ชัดตั้งแต่ต้นว่าใช้สถาบันใด จำนวนผู้ชี้ขาดกี่คน สถานที่ และภาษาที่ใช้ มิฉะนั้นอาจเกิดข้อพิพาทซ้อนเรื่องเขตอำนาจ

การให้คนไทยถือหุ้นแทนเพื่ออำพรางการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว มีโทษทั้งผู้ต่างชาติและคนไทยที่ให้ความช่วยเหลือ รวมถึงโทษปรับและอาจถึงจำคุก อีกทั้งเสี่ยงต่อการถูกสั่งเลิกกิจการ ทางเลือกที่ถูกต้องคือขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ใช้สิทธิตามสนธิสัญญาหรือการส่งเสริมการลงทุน หรือออกแบบโครงสร้างธุรกิจที่ชอบด้วยกฎหมายร่วมกับที่ปรึกษา

ตั้งสติและแสดงเอกสารประจำตัวตามที่กฎหมายกำหนด ผู้ต้องหามีสิทธิทราบข้อกล่าวหา สิทธิที่จะไม่ให้การ สิทธิพบและปรึกษาทนายความเป็นการเฉพาะตัว และสิทธิมีล่ามหากไม่เข้าใจภาษาไทย ไม่ควรลงลายมือชื่อในบันทึกที่อ่านไม่เข้าใจ ควรขอสำเนาบันทึกและติดต่อสถานทูตของตนได้ตามอนุสัญญาเวียนนาว่าด้วยความสัมพันธ์ทางกงสุล จากนั้นให้ทนายเข้าร่วมกระบวนการสอบสวนโดยเร็วที่สุด

ต้องพิสูจน์ความแท้จริงของเอกสารและมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้องแนบ โดยทั่วไปควรผ่านการรับรองจากโนตารีพับลิกและสถานทูตหรือสถานกงสุล หรือใช้ตราประทับ Apostille เมื่ออนุสัญญามีผลกับไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2570 หากคู่ความอีกฝ่ายโต้แย้งความถูกต้องของคำแปล ศาลอาจให้ตั้งผู้เชี่ยวชาญตรวจ จึงควรใช้ผู้แปลที่ตรวจสอบคุณวุฒิได้ตั้งแต่ต้นเพื่อลดความเสี่ยง

ทนายความคือผู้ได้รับใบอนุญาตจากสภาทนายความและมีอำนาจว่าความในศาล ส่วนที่ปรึกษากฎหมายเน้นงานให้คำแนะนำ ร่างและตรวจสัญญา วางโครงสร้างธุรกรรม และประสานหน่วยงาน หากเรื่องยังไม่เข้าสู่ศาลและต้องการป้องกันปัญหา ที่ปรึกษามักตอบโจทย์และคุ้มค่ากว่า แต่เมื่อเกิดข้อพิพาทที่ต้องฟ้องหรือถูกฟ้อง ต้องมีทนายความที่มีใบอนุญาตรับผิดชอบคดี ผู้ใช้บริการมีสิทธิขอตรวจสอบเลขที่ใบอนุญาตได้เสมอ

ขอดูบัตรประจำตัวทนายความซึ่งระบุเลขที่ใบอนุญาตและปีที่ขึ้นทะเบียน จากนั้นสอบถามหรือตรวจสอบสถานะกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ นอกจากนี้ควรขอหนังสือสัญญาจ้างว่าความที่ระบุขอบเขตงาน ค่าใช้จ่าย และช่องทางรายงานความคืบหน้าเป็นลายลักษณ์อักษร หากมีการรับเงินควรออกใบเสร็จในนามสำนักงาน ข้อควรระวังคือผู้ที่รับประกันผลคดีหรืออ้างสายสัมพันธ์กับเจ้าหน้าที่ ซึ่งขัดต่อจรรยาบรรณวิชาชีพ

โดยทั่วไปคู่สัญญาสามารถตกลงกำหนดข้อ governing language ไว้ว่าให้ยึดฉบับภาษาใดเป็นหลัก และศาลไทยมักพิจารณาตามเจตนาที่ตกลงกันนั้นประกอบพยานหลักฐานอื่น แต่ในกระบวนพิจารณาของศาลไทยเอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองความถูกต้องแนบเสมอ คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือให้แปลคู่ขนานตั้งแต่ร่างแรก ไม่แปลหลังลงนาม ตรวจศัพท์เทคนิคที่มีผลทางกฎหมาย เช่น ค่าเสียหาย เบี้ยปรับ การเลิกสัญญา ให้ตรงกันทั้งสองฉบับ ข้อควรระวังคือการเขียนให้ยึดสองฉบับเท่ากัน ซึ่งมักกลายเป็นต้นเหตุข้อพิพาท

พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลต้องมีฐานทางกฎหมายในการเก็บใช้เปิดเผยข้อมูล แจ้งวัตถุประสงค์ผ่านประกาศความเป็นส่วนตัว จัดทำบันทึกรายการกิจกรรมการประมวลผล มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยที่เหมาะสม และรองรับการใช้สิทธิของเจ้าของข้อมูล เอกสารพื้นฐานที่ควรมีคือ privacy notice สัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการภายนอก และแนวปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุละเมิดข้อมูล ข้อควรระวังคือการขอความยินยอมแบบรวมทุกวัตถุประสงค์ในกล่องเดียว ซึ่งมักไม่ผ่านเกณฑ์ความสมัครใจและชัดเจน

การเดินเอกสารคือทำตามรายการที่ลูกค้าสั่ง แต่การเป็นที่ปรึกษาคือช่วยตัดสินใจว่าควรทำอะไรก่อน อะไรไม่ต้องทำ และอะไรมีความเสี่ยงทางกฎหมายที่มองไม่เห็น เรารับงานในลักษณะที่สอง คือประเมินข้อเท็จจริง วิเคราะห์ทางเลือกพร้อมข้อดีข้อเสีย ร่างและตรวจเอกสารสองภาษา ประสานหน่วยงานและศาล และรายงานความคืบหน้าเป็นระยะ ทีมงานทำงานกับลูกค้าต่างชาติและไทยมากกว่า 15 ปี หากคุณไม่ต้องการเสียเวลาลองผิดลองถูก ติดต่อเราเพื่อรับการประเมินขั้นตอนของเคสคุณก่อนตัดสินใจ

สัญญาระหว่างประเทศควรมีข้อกำหนดสองเรื่องแยกกันให้ชัด คือ กฎหมายที่ใช้บังคับ (governing law) และเวทีระงับข้อพิพาท (ศาลไทย ศาลต่างประเทศ หรืออนุญาโตตุลาการ) เอกสารที่ควรมีก่อนร่าง คือ หนังสือรับรองบริษัทของทั้งสองฝ่าย หลักฐานอำนาจลงนาม สำเนาพาสปอร์ต/บัตรของผู้ลงนาม และเงื่อนไขทางการค้าที่ตกลงกันแล้ว ขั้นตอนคือ (1) กำหนดเนื้อหาธุรกิจ (2) เลือกกฎหมายและเวทีข้อพิพาท (3) ร่างฉบับสองภาษาโดยระบุว่าภาษาใดมีผลเหนือกว่า (4) ตรวจอำนาจลงนาม (5) ลงนามและรับรองลายมือชื่อหากปลายทางต้องการ ข้อควรระวังคือ การเลือกศาลต่างประเทศไม่ได้แปลว่าคำพิพากษาจะบังคับในไทยได้ทันที เพราะไทยไม่มีระบบรับรองคำพิพากษาต่างประเทศโดยอัตโนมัติ หลายกรณีการเลือกอนุญาโตตุลาการจึงบังคับได้สะดวกกว่า ทีมเราให้คำปรึกษาเชิงโครงสร้างสัญญาและจัดชุดรับรองเอกสารให้ครบในรอบเดียวได้

หนังสือทวงถามควรระบุคู่สัญญา มูลหนี้ จำนวนเงินและวิธีคำนวณ กำหนดเวลาชำระที่สมเหตุสมผล ช่องทางชำระ และผลหากไม่ปฏิบัติตาม พร้อมส่งแบบมีหลักฐานการรับ เช่น ไปรษณีย์ตอบรับ ในหลายกรณีกฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องทวงถามก่อนฟ้อง แต่บางกรณี เช่น หนี้ที่ยังไม่ถึงกำหนดชำระแน่ชัด หรือการบอกเลิกสัญญา การทวงถามเป็นเงื่อนไขให้ลูกหนี้ผิดนัด ข้อควรระวังคือ ระบุยอดผิดหรือให้เวลาสั้นเกินไปอาจถูกยกเป็นข้อต่อสู้ และควรตรวจอายุความของมูลหนี้ก่อนส่ง คำแนะนำจากทีมที่ทำคดีเอกสารและสัญญาข้ามชาติมากว่า 15 ปี คือให้จัดชุดพยานเอกสารให้ครบก่อนส่งทวงถาม เพราะเนื้อหาที่ส่งออกไปจะถูกใช้อ้างในชั้นศาล

การไกล่เกลี่ยใช้เวลาสั้นกว่า ค่าใช้จ่ายต่ำกว่า และรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ แต่ผลผูกพันเฉพาะเมื่อทำสัญญาประนีประนอมยอมความ ส่วนการฟ้องศาลให้คำพิพากษาที่บังคับคดีได้แต่ใช้เวลานานกว่าและเปิดเผยต่อสาธารณะมากกว่า ทั้งสองทางสามารถต่อกันได้ เพราะศาลไทยมีระบบไกล่เกลี่ยในศาล และหากตกลงกันได้ ศาลพิพากษาตามยอมซึ่งบังคับคดีได้เช่นเดียวกับคำพิพากษา คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือ ถ้าคู่กรณีมีทรัพย์ชัดเจนและยอมรับหนี้ ให้เจรจาก่อนพร้อมทำข้อตกลงเป็นหนังสือ แต่ถ้ามีความเสี่ยงยักย้ายทรัพย์ ควรพิจารณามาตรการชั่วคราวก่อนพิพากษาไปพร้อมกับการฟ้อง

ควรมีข้อสัญญาระบุชัดว่าหากถ้อยคำขัดกันให้ยึดภาษาใด และระบุด้วยว่าใช้กฎหมายของประเทศใดบังคับและใช้ศาลหรืออนุญาโตตุลาการใดระงับข้อพิพาท ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือกำหนดให้ภาษาอังกฤษเป็นหลักแต่ต้องยื่นต่อหน่วยงานไทยที่รับเฉพาะภาษาไทย ทำให้ต้องแปลใหม่และเกิดความเสี่ยงเรื่องความไม่ตรงกันของถ้อยคำ ทางที่ปลอดภัยคือจัดทำคำแปลรับรองไปพร้อมกันตั้งแต่วันลงนาม

กฎหมายไทยรับรองผลของธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์โดยหลัก แต่คุณค่าในการพิสูจน์ขึ้นกับความน่าเชื่อถือของวิธีที่ใช้ เช่น การระบุตัวตนผู้ลงนาม การตรวจพบการแก้ไขภายหลัง และร่องรอยการทำรายการ เอกสารบางประเภทยังต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เช่น นิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ นอกจากนี้งานรับรองลายมือชื่อเพื่อใช้ต่างประเทศยังต้องลงนามจริงต่อหน้าทนายความผู้ทำคำรับรอง

เริ่มจากตรวจข้อสัญญาสามข้อคือ กฎหมายที่ใช้บังคับ เวทีระงับข้อพิพาท และวิธีส่งคำบอกกล่าว จากนั้นออกหนังสือบอกกล่าวตามวิธีที่สัญญากำหนดและเก็บหลักฐานการส่ง หากต้องดำเนินคดี ให้ประเมินว่าทรัพย์สินของคู่สัญญาอยู่ในเขตอำนาจใด เพราะการชนะคดีในเวทีที่บังคับคดีไม่ได้จะไม่เกิดผลจริง เอกสารประกอบทุกฉบับควรจัดทำคำแปลรับรองไว้ล่วงหน้า

สลับลำดับขั้นตอน คือแปลก่อนที่ต้นฉบับจะได้รับการรับรอง ทำให้ต้องเริ่มใหม่ทั้งชุด รองลงมาคือเลือกเส้นทางผิดระหว่างอะพอสทีลกับการรับรองผ่านสถานทูต โดยไม่ตรวจว่าประเทศปลายทางเป็นภาคีอนุสัญญาหรือไม่ และการใช้ชื่อสะกดต่างกันในเอกสารแต่ละฉบับ การวางลำดับให้ถูกตั้งแต่ต้นช่วยประหยัดเวลาได้มากกว่าการเร่งขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง