ภาษาและคู่ภาษา

เอกสารต่างประเทศที่จะใช้กับหน่วยงานราชการไทย ต้องผ่าน 3 ชั้นเสมอ คือ (1) รับรองจากประเทศต้นทาง — Apostille ถ้าเป็นประเทศภาคีเฮก หรือรับรองกระทรวงการต่างประเทศต้นทาง + สถานทูตไทยในประเทศนั้น ถ้าไม่ใช่ภาคี (2) แปลเป็นภาษาไทยโดยผู้แปลที่ทำรูปแบบตรงตามต้นฉบับ และ (3) รับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล ถนนแจ้งวัฒนะ หากขาดชั้นใดชั้นหนึ่ง อำเภอ ตม. กรมที่ดิน หรือ DBD จะไม่รับเอกสาร

กรมการกงสุลรับรองคำแปลคู่ภาษาไทย–อังกฤษเป็นหลัก เอกสารภาษาที่สามจึงมี 2 เส้นทาง คือ แปลตรงจากภาษาต้นทางเป็นภาษาไทยโดยผู้แปลที่รับรองความสามารถทางภาษานั้น หรือให้สถานทูตประเทศต้นทางในไทยออกคำแปลภาษาอังกฤษก่อน แล้วจึงแปลเป็นไทย เส้นทางที่สองใช้เวลานานกว่าแต่ผ่านง่ายกว่าในภาษาที่หายาก เช่น ฟาร์ซี เขมร หรือพม่า

ต้องแปลครับ กรมการจัดหางานขอปริญญาบัตรและทรานสคริปต์ที่แปลเป็นภาษาไทยหรืออังกฤษพร้อมรับรอง หากเป็นวุฒิจากต่างประเทศต้องผ่าน Apostille หรือรับรองสถานทูตต้นทางก่อนแปล ส่วนใบรับรองประสบการณ์ทำงานควรแปลควบคู่ไปด้วย เพราะเจ้าหน้าที่ใช้ประกอบการพิจารณาคุณสมบัติตำแหน่งงาน

ยังต้องแปลครับ Apostille รับรองเพียงความถูกต้องของลายมือชื่อและตราประทับของเจ้าหน้าที่ผู้ออกเอกสาร ไม่ได้รับรองภาษา เอกสารต่างประเทศที่มี Apostille แล้วยังต้องแปลเป็นไทยและให้กรมการกงสุลรับรองคำแปลก่อนยื่นราชการไทย สิ่งที่หายไปคือขั้นตอนรับรองซ้ำที่สถานทูต ซึ่งช่วยลดเวลา 5–10 วันทำการ

งานเอกสารราชการที่มีรูปแบบตายตัว เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน ทะเบียนสมรส คิดเป็นราคาต่อฉบับ ส่วนเอกสารความยาวไม่แน่นอน เช่น สัญญา คำพิพากษา งบการเงิน คิดตามจำนวนหน้ามาตรฐานหรือจำนวนคำ ภาษาที่หายาก (ฟาร์ซี พม่า เขมร ฟินแลนด์) มีอัตราสูงกว่าเพราะจำนวนผู้แปลที่รับรองได้มีจำกัด

ใช้เส้นทางนิติกรณ์แบบเดิม คือ คัดเอกสารฉบับรับรองจากหน่วยงานผู้ออก แปลเป็นภาษาปลายทางหรือภาษาอังกฤษ ยื่นรับรองคำแปลที่กองสัญชาติและนิติกรณ์ กรมการกงสุล แล้วจึงนำไปรับรองต่อที่สถานทูตของประเทศปลายทางในประเทศไทย บางประเทศ เช่น เยอรมนี ยังกำหนดให้แปลซ้ำโดย beeidigter Übersetzer ในประเทศตนอีกชั้น จึงควรตรวจเงื่อนไขกับสถานทูตปลายทางก่อนเริ่มงานทุกครั้ง

งานนิติกรณ์รับรองคำแปลของกรมการกงสุลรับคู่ภาษาไทย–อังกฤษเป็นหลัก ภาษาอื่นรับได้จำกัดตามประกาศของกอง หากปลายทางต้องการภาษาที่สาม แนวปฏิบัติที่ผ่านง่ายที่สุดคือรับรองคำแปลภาษาอังกฤษที่กรมการกงสุลก่อน แล้วให้ผู้แปลที่ขึ้นทะเบียนในประเทศปลายทางแปลต่อจากฉบับที่รับรองแล้ว โปรดยืนยันรายการภาษาที่รับ ณ วันยื่นจริงที่ consular.mfa.go.th เพราะมีการปรับปรุงเป็นระยะ

เอกสารจีนแผ่นดินใหญ่ต้องผ่านการรับรองจากประเทศต้นทางก่อนเสมอ ปัจจุบันจีนเป็นภาคีอนุสัญญาเฮก จึงขอ Apostille จากสำนักงานการต่างประเทศมณฑลหรือกระทรวงการต่างประเทศจีน แล้วจึงนำเข้าไทยเพื่อแปลเป็นภาษาไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล จุดที่ถูกตีกลับบ่อยคือชื่อพินอินในคำแปลไม่ตรงกับหน้าพาสปอร์ต และการแปลตัวย่อ–ตัวเต็มปนกัน เราจะยึดการสะกดตามพาสปอร์ตเป็นหลักและวงเล็บอักษรจีนกำกับไว้ทุกครั้ง

ไม่เหมือนกัน ฮ่องกงและมาเก๊าออก Apostille ได้เองผ่านศาลสูง/หน่วยงานท้องถิ่น ส่วนไต้หวันไม่ได้อยู่ในระบบ Apostille ที่ไทยรับตรง จึงต้องให้สำนักงานเศรษฐกิจและวัฒนธรรมไทเปประจำประเทศไทย หรือสำนักงานการค้าและเศรษฐกิจไทยในไทเป รับรองตามแนวปฏิบัติที่ใช้อยู่ ก่อนนำมาแปลไทยและรับรองนิติกรณ์ ควรตรวจสอบขั้นตอนล่าสุดกับหน่วยงานที่รับเอกสารก่อนเดินเรื่อง

ได้ และเป็นเอกสารหลักที่อำเภอใช้ตรวจสถานภาพสมรสของฝ่ายญี่ปุ่น โดยทั่วไปสถานทูตญี่ปุ่นในไทยจะออกหนังสือรับรองสถานภาพโสดจากโคเซกิให้ก่อน จากนั้นนำมาแปลไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ควรใช้โคเซกิที่ออกใหม่ไม่เกิน 3 เดือน และแปลชื่อคันจิให้ตรงกับพาสปอร์ตแบบโรมาจิทุกตัวอักษร

แปลตรงเกาหลี–ไทยได้ และกรมการกงสุลรับรองคำแปลไทยได้ตามปกติ แต่ในทางปฏิบัติหลายกรณีใช้เส้นทางขอเอกสารฉบับภาษาอังกฤษจากหน่วยงานเกาหลีโดยตรง (เช่น 기본증명서 / 가족관계증명서 ที่ออกเป็นอังกฤษได้) แล้วแปลไทย เพราะช่วยลดข้อโต้แย้งเรื่องการทับศัพท์ชื่อและชื่อสถานที่ ทั้งสองเส้นทางต้องผ่าน Apostille จากเกาหลีก่อนเข้าไทย

ขึ้นกับทิศทางการใช้งาน ถ้านำเอกสารเยอรมันมาใช้ในไทย ให้ Apostille ที่เยอรมนีก่อน แล้วแปลไทยและรับรองที่กรมการกงสุล — ไม่ต้องใช้ล่ามสาบานเยอรมัน แต่ถ้าจะนำเอกสารไทยไปใช้ในเยอรมนี หน่วยงานเยอรมันมักบังคับให้แปลโดยนักแปลสาบานที่ศาลเยอรมันรับรอง หรือให้สถานทูตเยอรมนีประจำประเทศไทยรับรองคำแปล ควรถามหน่วยงานปลายทางก่อนสั่งงานแปล

ไม่ต้อง Apostille จากฝรั่งเศสถือว่าเพียงพอสำหรับการยืนยันที่มาของเอกสาร ขั้นตอนที่เหลือในไทยคือแปลเป็นภาษาไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ข้อควรระวังคือ acte de naissance ต้องเป็นฉบับคัดใหม่ (copie intégrale) อายุไม่เกิน 3 เดือน และเลข INSEE หรือหมายเลขทะเบียนต้องปรากฏในคำแปลครบถ้วน

เอกสารรัสเซียส่วนใหญ่ (สูติบัตร ใบหย่า ใบรับรองสถานภาพ) ขอ Apostille ในรัสเซียได้โดยตรง จากนั้นแปลไทยและรับรองนิติกรณ์ในไทย จุดสำคัญคือการทับศัพท์ชื่อจากอักษรซีริลลิก ต้องยึดตามหน้าพาสปอร์ตต่างประเทศ (загранпаспорт) ไม่ใช่ระบบทับศัพท์ทางวิชาการ มิฉะนั้นอำเภอหรือ ตม. จะถือว่าเป็นคนละบุคคล

ประเทศอาหรับหลายประเทศไม่ได้อยู่ในระบบ Apostille ที่ใช้กับไทยได้ทุกกรณี เส้นทางที่ปลอดภัยคือรับรองที่กระทรวงการต่างประเทศประเทศต้นทาง แล้วให้สถานเอกอัครราชทูตไทยในประเทศนั้นรับรองอีกชั้น จากนั้นนำเข้าไทยเพื่อแปลไทยและรับรองคำแปล เอกสารครอบครัวอิสลาม เช่น สัญญาสมรส (عقد النكاح) ต้องแปลระบุฐานะผู้ปกครองและพยานให้ครบ เพราะอำเภอจะตรวจองค์ประกอบเหล่านี้

คล้ายกันแต่ไม่เหมือนทั้งหมด ทั้งลาวและกัมพูชาไม่ได้ใช้ Apostille กับไทย จึงต้องรับรองที่กระทรวงการต่างประเทศของประเทศต้นทาง แล้วรับรองที่สถานทูตไทย ณ เวียงจันทน์หรือพนมเปญ ก่อนนำมาแปลไทยและรับรองนิติกรณ์ เอกสารกัมพูชามักต้องแปลชื่อผ่านระบบทับศัพท์ที่ตรงกับพาสปอร์ต ส่วนเอกสารลาวมีความใกล้เคียงภาษาไทยแต่ห้ามคัดลอกคำโดยไม่แปล ต้องถอดความเป็นภาษาไทยมาตรฐานทั้งฉบับ

กลุ่มยุโรปเหนือมักออกเอกสารทะเบียนราษฎรที่มีอายุใช้งานสั้นมาก บางประเทศกำหนด 3 เดือน บางกรณีเหลือเพียง 6 สัปดาห์ จึงควรคำนวณเวลาแปลและรับรองนิติกรณ์ 3–5 วันทำการเข้าไปด้วย นอกจากนี้เอกสารหลายฉบับออกเป็นภาษาอังกฤษควบอยู่แล้ว ซึ่งช่วยลดขั้นตอน หากมีฉบับสองภาษาให้ใช้ฉบับนั้นแปลไทยโดยตรงเพื่อลดความคลาดเคลื่อนของชื่อ

ภาษาตุรกีมี Apostille จากตุรกีรองรับ จึงแปลตรงเป็นไทยได้ ส่วนภาษาฟาร์ซีถือเป็นภาษาหายากในระบบนิติกรณ์ไทย ทางปฏิบัติที่ผ่านง่ายที่สุดคือให้สถานทูตอิหร่านประจำประเทศไทยออกหรือรับรองคำแปลภาษาอังกฤษก่อน แล้วจึงแปลอังกฤษ–ไทยและรับรองที่กรมการกงสุล กรอบเวลารวมของเส้นทางนี้มักยาวกว่าปกติ 5–10 วันทำการ

เอกสารอินเดียต้องผ่าน MEA Apostille และมักต้องมี SDM attestation ในระดับรัฐก่อน ส่วนเอกสารฟิลิปปินส์ต้องเป็นฉบับ PSA (เดิมคือ NSO) พร้อม Apostille จาก DFA เอกสารทั้งสองประเทศส่วนใหญ่ออกเป็นภาษาอังกฤษอยู่แล้ว จึงแปลอังกฤษ–ไทยและรับรองนิติกรณ์ได้เลย เฉพาะส่วนที่เป็นฮินดีหรือตากาล็อกเท่านั้นที่ต้องแปลจากภาษาต้นฉบับ

ค่าแปลสะท้อนความหายากของคู่ภาษาและความหนาแน่นของข้อความ ภาษาอังกฤษเป็นฐานราคาต่ำสุดเพราะมีผู้แปลมาก ภาษาจีน ญี่ปุ่น เกาหลี เยอรมัน ฝรั่งเศส รัสเซีย อยู่ระดับกลาง ส่วนภาษาหายาก เช่น ฟาร์ซี ฮีบรู ฮังการี หรือภาษาบอลติก ราคาสูงกว่าและใช้เวลามากกว่าเพราะต้องหาผู้แปลที่รับรองความสามารถและมีคิวจำกัด เราแจ้งราคาชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงานเสมอ

บริการรับรองนิติกรณ์เน้นคู่ภาษาไทย–อังกฤษเป็นหลัก ถ้าต้นฉบับเป็นภาษาที่สาม เส้นทางที่ยอมรับกันคือแปลจากภาษาต้นทางเป็นไทย (หรืออังกฤษ) โดยผู้แปลที่รับผิดชอบลงนามรับรอง แล้วนำคำแปลนั้นเข้ารับรองนิติกรณ์ หากเจ้าหน้าที่ต้องการหลักฐานเพิ่ม อาจขอให้สถานทูตของประเทศต้นทางรับรองความถูกต้องของคำแปลก่อนหนึ่งชั้น

ต้องแปลทุกข้อความที่ปรากฏบนหน้าเอกสาร รวมถึงตราประทับ ลายเซ็น หมายเหตุขอบกระดาษ และข้อความที่พิมพ์ด้านหลัง หากส่วนใดอ่านไม่ออกต้องระบุว่า [อ่านไม่ออก] ไม่ใช่เว้นว่าง การละข้อความแม้เพียงตราประทับเดียวเป็นเหตุให้เจ้าหน้าที่นิติกรณ์ตีกลับได้ และทำให้เสียค่าธรรมเนียมรอบใหม่

ได้ และในหลายกรณีจำเป็น เพราะนายทะเบียนหรือเจ้าพนักงานที่ดินต้องมั่นใจว่าคู่กรณีเข้าใจเนื้อหาที่ลงนาม โดยทั่วไปล่ามต้องแสดงบัตรประชาชนหรือพาสปอร์ต และลงนามในบันทึกถ้อยคำ เราจัดล่ามได้ในภาษาหลัก เช่น อังกฤษ จีน ญี่ปุ่น เกาหลี รัสเซีย เยอรมัน ฝรั่งเศส และควรจองล่วงหน้าอย่างน้อย 2–3 วันทำการ

ตลาดไทยส่วนใหญ่คิดต่อหน้าสำหรับเอกสารทะเบียนราษฎรที่มีรูปแบบตายตัว เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน ใบเปลี่ยนชื่อ และคิดต่อคำหรือต่อชั่วโมงงานสำหรับเอกสารความยาวไม่แน่นอน เช่น สัญญา คำฟ้อง หรืองบการเงิน สิ่งที่ทำให้ราคาต่างกันคือคู่ภาษา ความเร่ง จำนวนตรารับรองที่ต้องใช้ และการจัดหน้าให้ตรงต้นฉบับ ข้อควรระวังคือใบเสนอราคาที่ไม่ระบุว่ารวมค่าธรรมเนียมนิติกรณ์และค่าจัดส่งหรือไม่ ทีมเราจึงเสนอราคาเป็นชุดงานพร้อมจำนวนตราให้เห็นต้นทุนจริงทั้งเส้นทางก่อนเริ่มงาน

ให้ยึดภาษาราชการของหน่วยงานผู้รับ ถ้าปลายทางเป็นนายทะเบียนหรือศาลในประเทศที่ไม่ใช้ภาษาอังกฤษ เช่น เยอรมนี สเปน หรือญี่ปุ่น ต้องแปลเป็นภาษานั้นและมักต้องแปลโดยนักแปลที่ได้รับแต่งตั้งในประเทศนั้น หากปลายทางเป็นธนาคารระหว่างประเทศหรือคู่ค้าเอกชน ภาษาอังกฤษมักเพียงพอ ข้อควรระวังคือการแปลต่อทอดจากฉบับภาษาอังกฤษไปเป็นภาษาที่สาม เพราะชื่อเฉพาะและตำแหน่งจะคลาดเคลื่อน ควรแปลจากต้นฉบับภาษาไทยเสมอ

ควรมีข้อกำหนดภาษาที่ใช้บังคับ (governing language clause) ระบุว่าหากถ้อยคำสองภาษาขัดกันให้ยึดฉบับใด และระบุกฎหมายที่ใช้บังคับกับเขตอำนาจศาลให้สอดคล้องกัน สำหรับสัญญาที่ต้องยื่นหน่วยงานไทย เช่น กรมที่ดินหรือกรมพัฒนาธุรกิจการค้า มักต้องมีฉบับภาษาไทยและยึดภาษาไทยเป็นหลัก ขั้นตอนที่แนะนำคือให้ทีมแปลจัดตารางเทียบข้อต่อข้อและทำอภิธานศัพท์กลางก่อนลงนาม เพื่อให้ทุกฉบับใช้คำเดียวกันตลอดสัญญาและเอกสารแนบ

ต่างกันตรงทิศทางและผู้รับรอง งานยื่น ตม. เป็นการแปลจากภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย และหลายกรณีต้องผ่านการรับรองจากสถานทูตของประเทศผู้ออกเอกสารในไทย แล้วจึงรับรองคำแปลที่กรมการกงสุล ส่วนงานส่งออกนอกประเทศเป็นการแปลจากไทยเป็นภาษาปลายทาง ข้อควรระวังคือชื่อบุคคลในคำแปลภาษาไทยต้องสะกดให้ตรงกับที่ใช้ในทะเบียนอื่น เช่น ทะเบียนสมรสหรือใบอนุญาตทำงาน มิฉะนั้นระบบจะมองเป็นคนละคน