อนุสิทธิบัตรและสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์

พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 กำหนดอายุความคุ้มครองสิบปีนับแต่วันยื่นคำขอ และต่ออายุได้คราวละสิบปีไม่จำกัดจำนวนครั้ง คำขอต่ออายุยื่นได้ภายในสามเดือนก่อนวันสิ้นอายุ และหากพ้นกำหนดยังยื่นได้ภายในหกเดือนนับแต่วันสิ้นอายุโดยเสียเงินเพิ่ม หากไม่ต่ออายุ นายทะเบียนจะเพิกถอนการจดทะเบียน

โดยหลักทั่วไปคุ้มครองตลอดอายุผู้สร้างสรรค์และต่อไปอีกห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย กรณีนิติบุคคลเป็นผู้สร้างสรรค์หรือเป็นงานที่ไม่ปรากฏชื่อผู้สร้างสรรค์ คุ้มครองห้าสิบปีนับแต่ได้สร้างสรรค์งานนั้น และหากมีการโฆษณาในระหว่างนั้นให้นับห้าสิบปีนับแต่วันโฆษณาครั้งแรก งานภาพถ่ายและงานศิลปประยุกต์มีเกณฑ์เฉพาะที่ต่างออกไป

พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กำหนดอายุสิทธิบัตรการประดิษฐ์ยี่สิบปีนับแต่วันขอรับสิทธิบัตรในราชอาณาจักร โดยต้องชำระค่าธรรมเนียมรายปีตามกำหนด สิทธิบัตรการประดิษฐ์ต้องผ่านเงื่อนไขความใหม่ ขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น และสามารถประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ จึงต้องยื่นก่อนเปิดเผยสาระสำคัญต่อสาธารณะ

อนุสิทธิบัตรเหมาะกับการประดิษฐ์ที่มีความใหม่และประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ แต่ไม่ถึงขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น จึงไม่ต้องผ่านการตรวจสอบสาระสำคัญก่อนรับจดทะเบียน ทำให้ได้สิทธิเร็วกว่า ส่วนสิทธิบัตรการประดิษฐ์เหมาะกับเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าและต้องการอายุคุ้มครองยาว การเลือกควรพิจารณาวงจรชีวิตผลิตภัณฑ์และความเสี่ยงที่คู่แข่งจะโต้แย้งความสมบูรณ์ในภายหลัง

อนุสิทธิบัตรมีอายุหกปีนับแต่วันขอรับอนุสิทธิบัตรในราชอาณาจักร และต่ออายุได้สองครั้ง ครั้งละสองปี รวมสูงสุดสิบปี การต่ออายุต้องยื่นก่อนสิ้นอายุตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดและชำระค่าธรรมเนียมให้ครบ หากปล่อยให้ขาดอายุจะไม่สามารถฟื้นสิทธิได้ และเทคโนโลยีนั้นจะตกเป็นสาธารณสมบัติ

คุ้มครองรูปร่างของผลิตภัณฑ์หรือองค์ประกอบของลวดลายหรือสีที่ให้ความรู้สึกทางสายตา โดยต้องเป็นการออกแบบใหม่เพื่ออุตสาหกรรม อายุคุ้มครองสิบปีนับแต่วันขอรับสิทธิบัตรในราชอาณาจักร ควรยื่นภาพแสดงแบบครบทุกด้านและสอดคล้องกัน เพราะภาพที่ขัดกันเองเป็นเหตุให้คำขอถูกแจ้งแก้ไขและเสียเวลา

ได้ และมักเป็นแนวทางที่คุ้มค่าที่สุด เช่น กลไกภายในยื่นเป็นสิทธิบัตรการประดิษฐ์หรืออนุสิทธิบัตร รูปทรงภายนอกยื่นเป็นสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ ชื่อและโลโก้ยื่นเป็นเครื่องหมายการค้า ส่วนคู่มือ ภาพกราฟิก และซอฟต์แวร์ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์อยู่แล้ว การวางแผนพร้อมกันช่วยลดช่องว่างที่คู่แข่งจะเลียนแบบได้

ในทางปฏิบัติราวสิบสองถึงสิบแปดเดือนหากไม่มีคำสั่งแก้ไขหรือคำคัดค้าน ขั้นตอนคือยื่นคำขอ ตรวจสอบรูปแบบและความเหมือนคล้าย ประกาศโฆษณาหกสิบวันเพื่อเปิดให้คัดค้าน แล้วจึงชำระค่าธรรมเนียมรับจดทะเบียน อายุคุ้มครองสิบปีนับแต่วันยื่นคำขอ และต่ออายุได้คราวละสิบปีโดยยื่นภายในสามเดือนก่อนวันสิ้นอายุ

ไม่ต้อง ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานเสร็จโดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่กรมทรัพย์สินทางปัญญาเปิดให้แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ ซึ่งไม่ก่อสิทธิใหม่แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นเรื่องวันที่สร้างสรรค์และตัวผู้สร้างสรรค์ได้ดีเมื่อเกิดข้อพิพาท อายุคุ้มครองทั่วไปคือตลอดชีวิตผู้สร้างสรรค์บวกห้าสิบปี

สิทธิบัตรการประดิษฐ์คุ้มครองยี่สิบปีนับแต่วันยื่น ต้องมีความใหม่ ขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น และประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ ต้องผ่านการตรวจสอบสาระสำคัญซึ่งใช้เวลาหลายปี ส่วนอนุสิทธิบัตรคุ้มครองหกปีและต่ออายุได้สองครั้งครั้งละสองปี รวมสูงสุดสิบปี ไม่ต้องมีขั้นการประดิษฐ์สูงและได้รับจดทะเบียนเร็วกว่ามาก เหมาะกับการปรับปรุงเชิงเทคนิคที่วงจรสินค้าไม่ยาว

คุ้มครองรูปร่างภายนอกหรือลวดลายที่ใช้กับผลิตภัณฑ์ซึ่งมีความใหม่ อายุสิบปีนับแต่วันยื่น ไม่คุ้มครองการทำงานหรือหลักการทางเทคนิค การเปิดเผยแบบต่อสาธารณะก่อนยื่นทำให้เสียความใหม่ จึงควรยื่นก่อนเปิดตัวสินค้าหรืออย่างน้อยควบคุมการเปิดเผยด้วยสัญญารักษาความลับ

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจดทะเบียน อายุคุ้มครองงานทั่วไปคือตลอดอายุผู้สร้างสรรค์และต่อไปอีกห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย ส่วนงานที่นิติบุคคลเป็นเจ้าของ งานภาพถ่าย โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ สิ่งบันทึกเสียง และงานแพร่เสียงแพร่ภาพ คุ้มครองห้าสิบปีนับแต่สร้างสรรค์หรือโฆษณาแล้วแต่กรณี การแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาไม่ก่อให้เกิดสิทธิใหม่ แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นเรื่องความเป็นเจ้าของและวันสร้างสรรค์ในชั้นเจรจาและชั้นศาล

สิทธิบัตรการประดิษฐ์ต้องมีความใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น และประยุกต์ในอุตสาหกรรมได้ อายุคุ้มครองยี่สิบปีนับแต่วันยื่น แต่ต้องขอให้ตรวจสอบการประดิษฐ์และใช้เวลาพิจารณานาน ส่วนอนุสิทธิบัตรไม่ต้องมีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น จดได้เร็วกว่าเพราะตรวจเฉพาะรูปแบบ อายุคุ้มครองหกปีและต่ออายุได้สองครั้งครั้งละสองปี เหมาะกับสิ่งประดิษฐ์ที่ปรับปรุงจากของเดิมและมีวงจรชีวิตสินค้าสั้น หากงานมีความก้าวหน้าเชิงเทคนิคชัดเจนและต้องการคุ้มครองยาว ควรเลือกสิทธิบัตรการประดิษฐ์

อายุความคุ้มครองสิบปีนับแต่วันยื่นคำขอ และต่ออายุได้คราวละสิบปี โดยยื่นภายในสามเดือนก่อนวันสิ้นอายุ หากเลยกำหนดยังยื่นได้ภายในหกเดือนหลังสิ้นอายุพร้อมค่าธรรมเนียมเพิ่ม เมื่อพ้นกำหนดนี้ทะเบียนสิ้นผลและต้องยื่นคำขอใหม่ ซึ่งเสียลำดับสิทธิและอาจถูกผู้อื่นยื่นแทรก จึงควรตั้งเตือนล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งปี

สิทธิบัตรการประดิษฐ์คุ้มครองสิ่งประดิษฐ์ที่ใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์สูงขึ้น และใช้ในอุตสาหกรรมได้ อายุ 20 ปี ต้องผ่านการตรวจสอบสาระสำคัญซึ่งใช้เวลาหลายปี อนุสิทธิบัตรคุ้มครองการประดิษฐ์ที่ใหม่และใช้ได้จริงโดยไม่ต้องมีขั้นการประดิษฐ์สูง อายุ 6 ปีและต่ออายุได้สองครั้งคราวละ 2 ปี ส่วนสิทธิบัตรออกแบบคุ้มครองรูปลักษณ์ผลิตภัณฑ์ อายุ 10 ปี

สิทธิบัตรการประดิษฐ์ต้องมีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น ผ่านการตรวจสอบสาระ และมีอายุคุ้มครอง 20 ปีนับแต่วันยื่น ส่วนอนุสิทธิบัตรตรวจสอบเบื้องต้นและได้รับจดทะเบียนเร็วกว่า อายุ 6 ปีและต่ออายุได้สองครั้งครั้งละ 2 ปี รวมไม่เกิน 10 ปี งานที่วงจรชีวิตสินค้าสั้นหรือเป็นการปรับปรุงเชิงเทคนิคไม่ซับซ้อนมักเหมาะกับอนุสิทธิบัตร

อนุสัญญากรุงปารีสให้สิทธิขอถือวันยื่นแรกได้ภายใน 12 เดือนสำหรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ และ 6 เดือนสำหรับการออกแบบผลิตภัณฑ์ หากใช้ระบบ PCT จะยื่นคำขอระหว่างประเทศภายใน 12 เดือนแล้วมีเวลาเข้าสู่ระยะประเทศโดยทั่วไป 30 หรือ 31 เดือนนับจากวันยื่นแรก ควรวางแผนงบประมาณและคำแปลไว้ล่วงหน้าเพราะระยะประเทศมีค่าใช้จ่ายสูงสุด