ลิขสิทธิ์ การแจ้งข้อมูล และการโอนสิทธิ

ไม่ต้อง ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อผู้สร้างสรรค์ได้สร้างสรรค์งานเสร็จตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 โดยไม่ต้องจดทะเบียน สิ่งที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาให้บริการคือการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ ซึ่งเป็นการบันทึกข้อมูลเพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นว่ามีการแจ้งไว้ ณ วันใด ไม่ใช่การก่อตั้งสิทธิและไม่ใช่การรับรองความเป็นเจ้าของโดยเด็ดขาด

โดยหลักทั่วไปคุ้มครองตลอดอายุผู้สร้างสรรค์และต่อไปอีกห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย กรณีนิติบุคคลเป็นผู้สร้างสรรค์หรือเป็นงานที่ไม่ปรากฏชื่อผู้สร้างสรรค์ คุ้มครองห้าสิบปีนับแต่ได้สร้างสรรค์งานนั้น และหากมีการโฆษณาในระหว่างนั้นให้นับห้าสิบปีนับแต่วันโฆษณาครั้งแรก งานภาพถ่ายและงานศิลปประยุกต์มีเกณฑ์เฉพาะที่ต่างออกไป

หากเป็นงานที่ผู้ว่าจ้างจ้างให้ทำ ลิขสิทธิ์ตกแก่ผู้ว่าจ้างเว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ส่วนงานที่ลูกจ้างสร้างสรรค์ในทางการที่จ้าง ลิขสิทธิ์เป็นของลูกจ้างเว้นแต่ทำหนังสือตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ความแตกต่างนี้ทำให้ธุรกิจควรทำสัญญาโอนลิขสิทธิ์เป็นหนังสือและลงลายมือชื่อทุกครั้ง โดยเฉพาะงานซอฟต์แวร์และงานออกแบบที่จะนำไปจดเป็นเครื่องหมายการค้าต่อ

การโอนลิขสิทธิ์คือการเปลี่ยนตัวเจ้าของสิทธิ ซึ่งการโอนที่ไม่ใช่ทางมรดกต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน ส่วนสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิเป็นการให้ผู้อื่นใช้งานภายในขอบเขต ระยะเวลา และดินแดนที่กำหนด โดยเจ้าของยังคงเป็นเจ้าของสิทธิ สัญญาที่ใช้ข้ามประเทศควรระบุกฎหมายที่ใช้บังคับและเวทีระงับข้อพิพาทให้ชัดเจน

ได้ และมักเป็นแนวทางที่คุ้มค่าที่สุด เช่น กลไกภายในยื่นเป็นสิทธิบัตรการประดิษฐ์หรืออนุสิทธิบัตร รูปทรงภายนอกยื่นเป็นสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ ชื่อและโลโก้ยื่นเป็นเครื่องหมายการค้า ส่วนคู่มือ ภาพกราฟิก และซอฟต์แวร์ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์อยู่แล้ว การวางแผนพร้อมกันช่วยลดช่องว่างที่คู่แข่งจะเลียนแบบได้

พระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 คุ้มครองข้อมูลการค้าที่ยังไม่รู้จักกันโดยทั่วไป มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์เพราะยังไม่เปิดเผย และผู้ควบคุมได้ใช้มาตรการที่เหมาะสมเพื่อรักษาไว้เป็นความลับ การคุ้มครองไม่ต้องจดทะเบียนและไม่มีกำหนดอายุ ตราบที่ยังเป็นความลับ ผู้ควบคุมอาจแจ้งข้อมูลไว้กับกรมทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อประโยชน์ในการอ้างอิงได้

ช่วยรับรองลายมือชื่อผู้ลงนามในหนังสือมอบอำนาจ สัญญาโอนสิทธิ และคำให้การที่จะส่งไปใช้ต่างประเทศ รวมถึงรับรองสำเนาถูกต้องของเอกสารต้นฉบับ ผู้ทำคำรับรองต้องเป็นทนายความที่ขึ้นทะเบียนและได้รับอนุญาตจากสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ ทั้งนี้ประเทศไทยไม่มีระบบโนตารีปับลิกแบบซีวิลลอว์ จึงต้องอธิบายสถานะนี้ให้ผู้รับเอกสารปลายทางทราบล่วงหน้า

ไม่ต้อง ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานเสร็จโดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่กรมทรัพย์สินทางปัญญาเปิดให้แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ ซึ่งไม่ก่อสิทธิใหม่แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นเรื่องวันที่สร้างสรรค์และตัวผู้สร้างสรรค์ได้ดีเมื่อเกิดข้อพิพาท อายุคุ้มครองทั่วไปคือตลอดชีวิตผู้สร้างสรรค์บวกห้าสิบปี

ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ งานที่สร้างสรรค์ตามสัญญาจ้างทำของ ลิขสิทธิ์เป็นของผู้สร้างสรรค์เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นหนังสือเป็นอย่างอื่น ต่างจากงานที่ลูกจ้างทำในทางการที่จ้างซึ่งลิขสิทธิ์เป็นของลูกจ้างเช่นกันแต่ผู้ว่าจ้างมีสิทธินำไปเผยแพร่ตามวัตถุประสงค์ ทางปฏิบัติที่ปลอดภัยคือทำหนังสือโอนลิขสิทธิ์ให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น

แพลตฟอร์มใหญ่มีช่องทางแจ้งเจ้าของสิทธิที่ต้องแนบหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าหรือหลักฐานความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ พร้อมรายการลิงก์ที่ละเมิด นอกจากนี้พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ให้เจ้าของสิทธิร้องขอต่อศาลให้สั่งผู้ให้บริการระงับการเผยแพร่ได้ การจดทะเบียนเครื่องหมายในไทยไว้ล่วงหน้าทำให้กระบวนการแจ้งลบเร็วขึ้นมาก

การโอนสิทธิและสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน มิฉะนั้นไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิควรระบุสินค้าและบริการที่อนุญาต ระยะเวลา เขตพื้นที่ และเงื่อนไขการควบคุมคุณภาพ เพราะการปล่อยให้ผู้รับอนุญาตใช้โดยไม่ควบคุมคุณภาพอาจเป็นเหตุให้ถูกเพิกถอน

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจดทะเบียน อายุคุ้มครองงานทั่วไปคือตลอดอายุผู้สร้างสรรค์และต่อไปอีกห้าสิบปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย ส่วนงานที่นิติบุคคลเป็นเจ้าของ งานภาพถ่าย โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ สิ่งบันทึกเสียง และงานแพร่เสียงแพร่ภาพ คุ้มครองห้าสิบปีนับแต่สร้างสรรค์หรือโฆษณาแล้วแต่กรณี การแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาไม่ก่อให้เกิดสิทธิใหม่ แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นเรื่องความเป็นเจ้าของและวันสร้างสรรค์ในชั้นเจรจาและชั้นศาล

หลักตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์คือผู้สร้างสรรค์เป็นเจ้าของ เว้นแต่ตกลงเป็นหนังสือให้เป็นอย่างอื่น กรณีลูกจ้างสร้างงานตามสัญญาจ้างแรงงาน ลิขสิทธิ์ยังเป็นของลูกจ้างแต่นายจ้างมีสิทธินำออกเผยแพร่ตามวัตถุประสงค์ของการจ้าง ส่วนการจ้างทำของทั่วไป ผู้ว่าจ้างเป็นเจ้าของงานที่จ้างให้ทำ เพื่อลดข้อพิพาทควรทำสัญญาโอนลิขสิทธิ์เป็นหนังสือลงลายมือชื่อ ระบุขอบเขตงาน สิทธิในไฟล์ต้นฉบับ และการสละสิทธิดัดแปลงในส่วนที่จำเป็น

เจ้าของสิทธิสามารถแจ้งข้อมูลเครื่องหมายการค้าหรือลิขสิทธิ์ต่อกรมศุลกากรเพื่อขอให้เฝ้าระวังสินค้าที่สงสัยว่าละเมิด โดยยื่นหลักฐานความเป็นเจ้าของสิทธิ ตัวอย่างสินค้าของแท้ ลักษณะที่ใช้แยกของปลอม และช่องทางติดต่อที่ตอบกลับได้เร็ว เมื่อเจ้าหน้าที่พบสินค้าต้องสงสัยจะแจ้งให้เจ้าของสิทธิยืนยันภายในเวลาสั้น ๆ จึงต้องเตรียมผู้รับมอบอำนาจในไทยไว้ล่วงหน้าและอาจต้องวางประกันตามระเบียบ

สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในเครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้วต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน โดยสัญญาต้องมีข้อกำหนดที่ทำให้เจ้าของควบคุมคุณภาพสินค้าหรือบริการของผู้รับอนุญาตได้ และระบุสินค้าหรือบริการที่อนุญาต หากไม่จดทะเบียน สัญญาอาจไม่มีผลตามกฎหมายเครื่องหมายการค้าและกระทบต่อการบังคับสิทธิ ส่วนการโอนสิทธิในเครื่องหมายที่จดทะเบียนแล้วก็ต้องจดทะเบียนการโอนเช่นกัน

การโอนสิทธิและสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน มิฉะนั้นจะยกขึ้นต่อสู้บุคคลภายนอกไม่ได้ สัญญาอนุญาตต้องระบุการควบคุมคุณภาพสินค้าโดยเจ้าของสิทธิ ขอบเขตสินค้า พื้นที่ และระยะเวลา หากคู่สัญญาอยู่ต่างประเทศ ลายมือชื่อควรผ่านโนตารีและ Apostille หรือรับรองสถานทูตไทย พร้อมคำแปลรับรองก่อนยื่น

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานเสร็จโดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่กรมทรัพย์สินทางปัญญาเปิดให้แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์เพื่อสร้างพยานหลักฐานเบื้องต้นเรื่องวันสร้างสรรค์และตัวผู้สร้างสรรค์ หนังสือรับรองการแจ้งข้อมูลใช้ประกอบการแจ้งความ ดำเนินคดี หรือยื่นต่อแพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อขอลบเนื้อหาละเมิด จึงคุ้มค่าสำหรับงานเชิงพาณิชย์ที่มีมูลค่าสูง

โดยหลักงานที่ลูกจ้างสร้างในทางการที่จ้าง ลิขสิทธิ์เป็นของลูกจ้าง เว้นแต่ตกลงเป็นหนังสือให้เป็นของนายจ้าง ส่วนงานที่จ้างทำของ ลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้าง เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ความเข้าใจผิดข้อนี้ทำให้บริษัทจำนวนมากไม่ได้เป็นเจ้าของโลโก้หรือซอฟต์แวร์ของตนเอง จึงควรใส่ข้อตกลงโอนลิขสิทธิ์และสละธรรมสิทธิ์ในสัญญาจ้างทุกฉบับ

รวบรวมหลักฐานความเป็นเจ้าของ เช่น หนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าหรือหนังสือรับรองการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ พร้อมภาพหน้าจอที่แสดง URL วันเวลา และรายละเอียดผู้ขาย จากนั้นยื่นผ่านช่องทางแจ้งละเมิดของแพลตฟอร์ม หากต้องการผลทางกฎหมายเพิ่ม สามารถยื่นคำร้องต่อศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯ เพื่อขอให้ระงับการเผยแพร่ข้อมูลตามกฎหมายว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์

เจ้าของสิทธิยื่นขอบันทึกข้อมูลเครื่องหมายการค้าและลิขสิทธิ์ไว้กับกรมศุลกากร พร้อมคู่มือแยกแยะของแท้กับของปลอมและช่องทางติดต่อเร่งด่วน เมื่อเจ้าหน้าที่พบสินค้าต้องสงสัยจะแจ้งให้เจ้าของสิทธิยืนยันภายในกำหนดสั้นมาก จึงต้องมีผู้ประสานที่ตอบได้ทันที การขึ้นทะเบียนไม่มีผลเป็นการตรวจสอบแทนเจ้าของสิทธิ แต่เพิ่มโอกาสสกัดที่ด่านได้มาก

ได้ ประเทศไทยมีกฎหมายหลักประกันทางธุรกิจที่ให้นำทรัพย์สินทางปัญญาเป็นหลักประกันได้ โดยต้องจดทะเบียนสัญญาหลักประกันกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและใช้ผู้บังคับหลักประกันที่ขึ้นทะเบียน สถาบันการเงินมักขอรายงานประเมินมูลค่าโดยผู้ประเมินอิสระ พร้อมหลักฐานรายได้จากการใช้สิทธิย้อนหลัง เช่น สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิและใบเสร็จค่าตอบแทน

ต้องมีเครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้วในจำพวกที่ตรงกับสินค้าและบริการ สัญญาแฟรนไชส์ที่ระบุการอนุญาตให้ใช้สิทธิพร้อมมาตรการควบคุมคุณภาพ คู่มือปฏิบัติงานที่ถือเป็นงานลิขสิทธิ์และความลับทางการค้า และเอกสารเปิดเผยข้อมูลก่อนทำสัญญาตามประกาศที่เกี่ยวข้อง หากแฟรนไชส์ซีอยู่ต่างประเทศ ควรกำหนดกฎหมายที่ใช้บังคับและเวทีระงับข้อพิพาทให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่การแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาช่วยให้มีหนังสือรับรองที่ใช้เป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นเรื่องความเป็นเจ้าของและวันที่สร้างสรรค์ ซึ่งมีประโยชน์มากในการแจ้งลบเนื้อหาละเมิด การเจรจาอนุญาตให้ใช้สิทธิ และการดำเนินคดี

สัญญาโอนสิทธิและสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิเครื่องหมายการค้าต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียนจึงจะสมบูรณ์ตามกฎหมาย สัญญาอนุญาตต้องระบุการควบคุมคุณภาพสินค้าและขอบเขตการใช้ให้ชัด ถ้าไม่จดทะเบียนอาจใช้ยันบุคคลภายนอกไม่ได้และเสี่ยงถูกโต้แย้งความสมบูรณ์ในภายหลัง